مىرفته است ، و به تمام ملل مغلوب اين را نشان مىداده است . زيرا اين آيه ، آيه قرآن است ؛ و اسلام به هرجا كه پا مىنهاده است قرآن را مىداده است ، و دستور تلاوت آن را مىداده است .
بقدرى جهاد اسلام توأم با رفق و محبّت و شفقت ، و اعطاى تمام امتيازات انسانى و بشرى به ملل مغلوبه بوده است كه موجب تعجّب حتّى بيگانگانست . آنها اعتراف دارند كه هيچ ملّت و آئينى همچون اسلام دستوراتش بر اصل محبّت نيست . و عملا مسلمين در جنگهاى خود اين رأفت و مودّت را نشان دادهاند ، و با برده و اسير خود ، عملى مىنمودهاند كه با خودشان مىكردهاند .
گوستاو لوبون مىگويد : « پيشرفت و توسعهء اسلام در شرق و غرب عالم بواسطهء شمشير نبود ؛ بواسطهء اخلاق فاضلهء اسلام بود كه فعلا هم كه مركزيّت سياسى خود را از دست داده است بر قلوب مسلمين سيطره دارد . » « 1 » و نيز مىگويد : « اينك ما از مجموع مراتب مذكورهء فوق چنين نتيجه مىگيريم و مىگوئيم : شريعت و آئين اسلام در اقوامى كه آن را قبول نموده ، تأثيرى
هامش
( 1 ) « تمدن اسلام و عرب » طبع دوّم ، مقدّمهء مؤلّف ، ص 13 : « ممالكى را كه اعراب فتح نموده بودند ، اقوام مختلفهء فاتحى آن ممالك را از دست آنها خارج ساختند . امّا تمدّنى را كه آنها سنگ بنياد آن را گذاشته بودند ، هيچ قوم فاتحى نتوانست آن را از ميان برداشته تمدّن ديگرى بجاى آن برقرار نمايد . بلكه تمام آن اقوام ؛ مذهب ، قانون ، فنون ، صنعت و حرفت ، و بسيارى از آن اقوام هم مخصوصا زبان آنها را اختيار نمودند . و شريعت محمّدى كه در اين ممالك انتشار يافته بود غير قابل تغيير گرديد ، و مىنمايد كه براى هميشه باقى خواهد ماند . حتّى در هندوستان همين مذهب بر مذاهب قديمهء آنجا فائق آمده بجاى آنها قرار گرفت ، و همين مذهب ، مصر فراعنه را كه ايران و روم و يونان خيلى كم در آن تأثير بخشيده بودند ، بكلّى تبديل به يك مملكت عربى نمود . » - الخ .