تعيّن پيدا كرده و بطور غير منظّم در جامعه جريان پيدا مىكرد ؛ و در جامعههاى مترقّى از روى رويّه و فكر وضع شده و به مردم تحميل گرديده ، و نسبة بطور منظّم اجرا مىشود .
و در عين حال تعدّياتى كه سابقا در ميان افراد قوى و افراد ضعيف ، يا در ميان افراد قوى و جامعههاى ضعيف دائر بود ؛ فعلا در ميان جامعههاى نيرومند و جامعههاى عقب افتاده در جريان است . » « 1 » و نيز فرمودهاند :
« وقتى كه دقيقتر مىشويم عيانا مىبينيم : همهء رذائل انسانى كه در روزگارهاى تاريك گذشته در ميان يك فرد و فردى ديگر ، يا ميان يك فرد نيرومند ستمكار و ميان جامعهاى دائر بود ؛ فعلا در ميان جامعههاى توانا و ناتوان ، در ميان مربّيان جهان بشريّت و بشر ، در ميان غربى و شرقى ، در ميان سياه و سفيد ، در ميان روشنفكران و عقب ماندگان دائر است .
انواع ظلم و ستم و مكر و تزوير و فساد و هزار درد بىدرمان ديگر كه در گذشته بطور جاهلانه و غير منظّم انجام داده مىشد ، امروز با كمال دقّت و طبق نقشههاى صدساله و هزارساله و با نهايت نظم بطور مؤثّرى جارى مىشود و روز به روز انسانيّت را به پرتگاه نيستى و نابودى نزديكتر مىسازد .
و با اين ترتيب نمىشود روز خوشبختى و كاميابى از براى بشر ، آن هم با دست اين دايگان از مادر مهربانتر اميد داشت . » « 2 » و « 3 »
هامش
( 1 ) « وحى يا شعور مرموز » ص 91
( 2 ) همان مصدر ، ص 112 و 113
( 3 ) أحمد أمين مصرى در كتاب « يوم الإسلام » پس از شرح مشبعى راجع به ضررهاى تمدّن غربى از جهت اخلاقى ، در ص 220 و 221 گويد : « و تأسّفآور است كه تمدّن تازه ، بر علوم و آداب جنايتى عظيم وارد كرده است . و اين عاطفهء انسانى را از بيخ و بن بركنده