معروف يونانى كه بواسطهء توقّف پدرش در مصر ، به مصرى معروف شده بود ، و در سنهء 139 مسيحى حيات داشته است ؛ معتقد به سكون زمين و مركز بودنش براى جميع عالم از خورشيد و ثوابت و سيّارات و افلاك بود .
او مىگفت : خورشيد و سيّارات به دور مركز زمين ، به شكل دائرهاى در حركت هستند . و چون با رصد خود ، اختلافاتى در حركات سيّارات - از استقامت و اقامت و رجعت - ديده بود كه موافقت با فرض دائرهاى بودن افلاك نمىكرد ، ناچار به فرضيّهء افلاك مختلفهء ديگرى در داخل آنها به نام تدوير ، و باز به افلاكى داخل تداوير به نام ممثّل قائل شد . و با اين فرضيّه ، در عين دورى بودن حركت افلاك ، حركات غير منظّمه ، و بطء و كندى ، و رجعت و بازگشت آنها را تصحيح ، و با حساب دقيق رصد كرده و در زيج مدوّن خود كه بنام « مجسطى » است نوشت .
بطلميوس تعداد 1222 ستاره را رصد كرد ، و طول و عرض فلكى آنها را در « مجسطى » ضبط نمود . هيئت بطلميوس تا چهارصد و پنجاه سال قبل مورد قبول علماء نجوم و هيئت بود .
اين ببود تا نيكلا كپرنيك (
NicolasCopernic
) كه تولّدش 1473 و مرگش 1543 ميلادى است ، و از منجّمين مهمّ لهستان به شمار مىرفت ؛ در تعقيب نظريّهء بطلميوس و دقّت فراوانى كه در « مجسطى » نموده بود ، بالأخره از تصوّر افلاك متعدّده عاجز شد ، و به حركت زمين در دور خورشيد قائل شد ؛ و اصول هيئت بطلميوس را برهمزد . فلهذا وى را مؤسّس هيئت جديد ميدانند . زيرا اوّلين كسى است كه در قرون اخيره قائل به حركت زمين شده است .
هامش
- بطلميوس ، مقام ارجمندى در رياضيّات و نجوم و جغرافيا دارد كه تفصيل آن در اين مختصر نمىگنجد .