هامش
- زمين به دور خورشيد از مسائلى است كه مسلمين كشف كردند . و قبل از تيكوبراهه به فاصلهء شش قرن توسّط علماء هيوى بزرگ عالم اسلام در قرن پنجم هجرى كه قرن دهم ميلادى است كشف شده است و معلوم است در آن زمان نامى از كپلر و كپرنيك نبوده است .
گوستاو لوبون در كتاب « تمدّن اسلام و عرب » در باب سوّم ، فصل دوّم در علم هيئت ، در ص 614 از طبع دوّم گويد :
« اگر چه همانطوركه در سابق گفته شد ، تمام كتب مسلمين را در اندلس بر باد دادند ولى از كتب علماى نصاراى آن عصر هم به خوبى مىتوان پايهء تحقيقات علمى علماى اسلام را بدست آورد . چنان كه سدّى يو از كتب پادشاه كاستيل : آلفونس دهم ، و نيز از اسناد و منابع ديگرى چنين نتيجه گرفته است كه بيضوى بودن مدار سيّارات و حركت زمين به دور آفتاب از جمله مسائلى است كه قبل از كپلر و كپرنيك علماى اسلام آن را كشف كرده بودند ؛ و زيجهاى آلفونس دهم كه به زيج آلفونسى مشهور مىباشند تماما از مسلمين گرفته شده است . » و در ص 605 و 606 دربارهء كشف حركت غير متشابهى كرهء ماه گويد : « ابن ماجور و پسرش كه از سال 883 تا سال 933 ميلادى به تحقيقات و اكتشافات علمى مشغول و تقويمهائى هم استخراج و مرتّب كرده بودند ؛ فاضل أخير الذّكر بر خلاف عقيدهء قدما خصوصا بطلميوس اكتشاف كرده بود كه فاصلهء قمر از آفتاب به تناقص مىرود ، و نتيجهء اكتشاف مذكور اين گرديد كه در حركات قمر جزء غير مستقلّ ثالثى ( حركت غير متشابهى ) پيدا شد .
. . . مسيو سدّى يو چند سال قبل نسخهء خطّى بدست آورده كه از آن معلوم مىشود أبو الوفاء در قمر تغييراتى را كه ما در فوق گفتيم كاملا كشف كرده بود . او در قمر حركتى را كه بطلميوس كشف كرده بود ، ناتمام و خلاف واقع يافته بود . چنان كه بعد از اين اكتشاف ثابت نمود كه علاوه بر دو اختلاف حركتى كه در قمر بواسطهء جاذبهء آفتاب و بيضوى بودن مدار آن پيداست ، يكى اختلاف حركت ثالثى نيز به ملاحظهء فاصلهء او با آفتاب وجود دارد ، و اين همانست كه امروز آن را حركت غير متشابه قمر مىنامند . اكتشاف مذكور از اكتشافات