شما در آن مىبينيد پندارى بيش نيست ؛ و معلوم است كه براى اثبات اين مدّعى نمىتواند از آونگ فوكو « 1 » دليل بياورد و شواهد ديگر اقامه كند ؛
هامش
( 1 ) - « در مكانيك ثابت شده است كه : صفحهء نوسان آونگ ، ثابت و تغييرناپذير است اگر چه نقطهء تعليق آن دوران كند . از روى همين قانون ، فوكو : فيزيك دان فرانسوى در سال 1851 مسيحى در پاريس ، در زير سقف عمارت پانتئون ، آونگ عظيمى كه يك كرهء سنگين برنجى بود [ و 28 كيلوگرم وزن داشت ] و آن را به نوك سيمى به طول 64 متر بسته و از زير گنبد آن عمارت آويزان كرده بود قرار داد . كره را قدرى از محلّ تعادل دور كرده و آن را با ريسمانى بست ، و سپس ريسمان را آتش زد تا آونگ خود به خود بدون هيچ عامل و ضربهء خارجى به حركت درآيد . چون فوكو بر روى كرهء برنجى سوزنى قرار داده بود و زمين را از شن مفروش نموده بود ، او و ساير ناظران اين عمل را ديدند كه : سطح نوسان آونگ به صورت منظّم تغيير مىكند ، و از مشرق به مغرب بر گرد محورى كه مارّ بر نقطهء تعليق آونگ است دوران مىنمايد .
فوكو دريافت كه سبب اين انحراف سطح آونگ ، گردش زمين بر گرد محور خود از مغرب به مشرق است . اگر آونگ در قطب آويخته باشد ، سطح نوسان در يك شبانه روز نجومى ، در جهتى مخالف با حركت ظاهرى كرهء آسمان ، يك دوران كامل مىكند . و اگر آونگ در خطّ استوا نصب گردد ، دوران آن صفر خواهد بود ؛ يعنى در استوا نوسان آونگ پيوسته در سطح واحد باقى مىماند . در پاريس اندازهء انحراف سطح نوسان آونگ در هر ساعت 11 درجه بود . و چون در مكانيك ثابت شده است كه : اندازهء انحراف در مدّت مفروض ، متناسب با جيب عرض مكان تجربه است ، اگر ساعات زمان نجومى را با حرف ا و عرض نقطه را با حرف ب نمايش دهيم ، مقدار زاويهء انحراف ج در زمان مفروض چنين مىشود : درجه 15 * زينوس ب * ا ج و بنابراين ، مدّت زمان نجومى د كه در سطح آونگ بر وضع اوّل خود منطبق خواهد شد بدين صورت خواهد بود : 24 ساعت نجومى / زينوس زاويهء ب د و چون مىدانيم كه : زينوس زاويهء 90 درجه ، 1 است ؛ و زينوس زاويهء صفر درجه ، 0 است فلهذا مقدار زمان يك دور كامل حركت آونگ در قطب ، 24 ساعت نجومى ، و در