بر مردم چيست ؟ ! حضرت فرمود : عقل است ، كه با آن مىتوان شخص صادق را كه از خداوند به راستى و درستى خبر دهد شناخت و او را تصديق كرد ، و شخص كاذب را كه بر خداوند دروغ مىبندد شناخت و او را تكذيب نمود .
ابن سكّيت گفت : قسم به خداوند كه جواب قاطع همين است ! » محقّق فيض كاشانى در ذيل اين حديث مبارك دربارهء معناى عقل كه حضرت آن را حجّت قرار دادهاند گويد : « در اين كلام حضرت تنبيه و دلالتى است بر ترقّى استعدادات ، و تلطيف قريحهها در اين امّت تا به جائى كه با عقولشان از مشاهدهء معجزات محسوسه بىنياز شدهاند . زيرا ايمان آوردن بواسطهء معجزه ، دين مردمان پست و طريقه و روش عوامّ است . و اهل بصيرت جز با شرح صدرشان به نور يقين قناعت نمىكنند .
أَ فَمَنْ شَرَحَ اللَّهُ صَدْرَهُ لِلْإِسْلامِ فَهُوَ عَلى نُورٍ مِنْ رَبِّهِ .
« 1 » « پس آيا كسى كه خداوند سينهء وى را براى قبول اسلام گشايش دهد ، و بنابراين او با نورى از ناحيهء پروردگارش باشد ( مثل كسى است كه سختى دل و قساوت قلب او را فراگرفته و در ظلمت نفسانى به سر مىبرد ) ؟ ! » شخصى كه راست باشد و حكايتش و دلالتش از خدا و بر خدا درست باشد ، با عقل مىتوان تشخيص داد . زيرا با عقل علمش را به كتاب خدا ، و مراعاتش نسبت به احكام كتاب و تمسّك و حفظش را به سنّت مىتوان فهميد .
و شخصى كه بر خدا دروغ ببندد ، با عقل مىتوان تشخيص داد كه به كتاب خدا جاهل است و آن را تارك است ؛ و مخالفت با سنّت مىكند و مبالات
هامش
( 1 ) - صدر آيه 22 ، از سورهء 39 : الزّمر