« خداوند براى يك مرد در شكمش دو دل قرار نداده است .
و تفكّر انسان چون متفرّق و متشتّت و پخش و منتشر باشد ، جوى آبى را ماند كه آبش متفرّق و جدا جدا بر زمينى برسد ، و در اين صورت باد آن را خشك مىكند و زمين آن را مىخورد و به خود مىگيرد ، و بنابراين نفعى از آن عائد نمىشود . و امّا اگر فكر در يكجا جمع شود همچون جوئى ماند كه آبش مجتمعا به زراعت برسد ، و آن زراعت بهره گيرد . » اينك بايد ديد در نزد شارع اكرم علمى كه بدان ترغيب شده است و أهمّ علوم به شمار آمده است كدام است ؟ ! آن علم نافع كدام است ؟ علمى كه رسول الله فرموده است : اطلبوا العلم من المهد إلى اللحد « 1 » كدام است ؟
« طلب كنيد دانش را از گاهواره تا گور ! » آن علمى كه رسول الله فرموده است : اطلبوا العلم و لو بالصّين « 2 » كدام
هامش
- « إحياء العلوم » ج 1 ، ص 3 وارد است كه : قال رسول الله صلوات الله عليه و سلامه : أشدّ النّاس عذابا يوم القيمة عالم لم ينفعه الله سبحانه بعلمه .
( 1 ) - « نهج الفصاحة » طبع 21 ، ص 64 ، حديث 327 ؛ آنچه حقير براى سند اين روايت مشهوره ، فحص كردم در كتب حديث و تفسير عامّه و خاصّه ، براى آن سندى نيافتم غير از شعر فردوسى :
چنين گفت پيغمبر نيكخوى * ز گهواره تا گور دانش بجوى و معلوم است كه آن سند نمىباشد . خواجه نصير الدّين طوسى در « جامع المقدّمات » ، كتاب « آداب المتعلّمين » ص 194 از طبع عبد الرّحيم ، بدون إسناد به حضرت رسول اكرم گفته است : قيل : وقت التّعلّم من المهد إلى اللحد .
( 2 ) - مجلسى در « بحار الأنوار » طبع كمپانى ، ج 1 ، ص 57 و 58 اين روايت را از « غوالى ؟ ؟ اللآلي » و از « روضة الواعظين » روايت كرده است . و در « مصباح الشّريعة » با تحقيق و مقدّمهء عالم بزرگوار حاج شيخ حسن مصطفوى طبع سنهء 1379 هجرى قمرى ، باب 62 ، ص 41 آمده است : قال علىّ عليه السّلام : اطلبوا العلم و لو بالصّين ؛ و هو علم معرفة النّفس و فيه