بنا بر حكمت متعاليه ، تمام افعال مادّه و طبيعت ، اعمال ماوراى آن است . و يكذرّه در تمام جهان مادّه و آثار و لوازم آن نمىتوان يافت مگر آنكه در تحت سيطره و هيمنهء عالم جان ، و احاطه و معيّت عالم ماوراى مادّه باشد .
تفكيك اعمال طبيعى و غير طبيعى ، و براى هر كدام يك قطب مستقلّ قائل بودن ، خلاف برهان توحيد است .
و يا شايد گمان برده باشند كه : مراد از عالم جان و روح و ماوراى طبيعت و فرشتگان و بالأخره قدرت واحد عليم و حكيم همان پديدهاى است كه از مادّه حاصل مىشود ، و نتيجهء دستگاه حركت مادّه در عالم طبيعت است . و يا نظام متقن و متينى است كه عالم طبيعت را بر ممشاى واحد و نهج راستين ، بدون اندك تخلّف از ازل در جريان داشته و تا ابد هم بر همين منوال در جريان خواهد داشت .
البتّه بنابراين پندار هم ، ضعف طبيعت موجب ضعف اين معنى ، و قوّت آن مستلزم قوّت اين حقيقت مىشود . و بنابراين ، فربهى و لاغرى مادّه مستقيما فربهى و لاغرى ماوراى آن را بطور معادلهء مستقيم نه معكوس مىرساند .
اين گمان هم صحيح نيست . زيرا متقن بودن نظام و حيات واحد حاكم بر جهانيان و بر جميع عالم هستى ، فعل حضرت ربّ است ، نه خود ذات أقدس وى . بر بالاى اين فعل و اين نظام واحد متين و استوارى كه بر عالم حكمفرماست ، ذات بسيط و مجرّد و واحد و قهّار و عليم و قديرى كه با ارادهء ازلى خود اين جهان را آفريده است و در حركت انداخته و مىاندازد - و نه تنها در ابتداى خلقت بلكه تا ابد هر لحظه و هر آن بدان فيض مىبخشد ؛ و نه تنها بر آن احاطهء علمى دارد بلكه با آن در وجود و ذات معيّت دارد و تمام اين عالم علم حضورى او مىباشند - وجود دارد .
خداى سيّال و متحرّك كه هر روز در مادّه ظهور تازهپديدى دارد خدا
نور ملكوت قرآن از قسمت أنوار الملكوت (فارسى) — صفحة 244
مساهمون: السيد محمد حسين الطهراني
ص٢٤٤