اين نظر از ديدگاه مادّيّين است كه براى مادّه اصالت قائلند ، و مادّه را ازلى و ابدى ميدانند ؛ نه إلهيّين كه بر عالمى وسيعتر و پهناورتر و فضائى دلنوازتر و آرامبخشتر قائلند كه تمام جهان مادّه با تمام احكام و لوازم آن ، با تمام آثار و خصوصيّات آن ؛ با تمام فورمولها و قاعدههايش ، با تمام فرضيّهها و قانونهايش ، در برابر آن همانند حلقهاى است كه در دشت و فلاتى بىكران افتاده باشد .
[ در تفسير آيه : ذلِكَ مَبْلَغُهُمْ مِنَ الْعِلْمِ
]
خداوند سبحانه و تعالى دربارهء همينگونه طرز تفكّرها در كتاب كريمش به پيامبر گرامىاش خطاب مىكند كه :
فَأَعْرِضْ عَنْ مَنْ تَوَلَّى عَنْ ذِكْرِنا وَ لَمْ يُرِدْ إِلَّا الْحَياةَ الدُّنْيا * ذلِكَ مَبْلَغُهُمْ مِنَ الْعِلْمِ إِنَّ رَبَّكَ هُوَ أَعْلَمُ بِمَنْ ضَلَّ عَنْ سَبِيلِهِ وَ هُوَ أَعْلَمُ بِمَنِ اهْتَدى .
« 1 » « پس اى پيغمبر ! روى گردان از كسى كه از ياد ما و ذكر ما برگشته است ، و غير از زندگى پست حيوانى دنيا چيز بالاتر و عالىترى را طلب نمىكند . اينست نهايت بلوغ علمى ، و غايت فهم و بصيرتشان از دانش ، و فراگيريشان از درايت و انديشه و تفكّر . ( كه به جسم و دنيا و مادّه و طبيعت دوخته شدهاند ، و نتوانستهاند قدمى فراتر نهند . ) تحقيقا پروردگار تو داناتر است به آنكس كه از راه او دور شده و در ضلالت و گمراهى افتاده است ؛ و همچنين داناتر است به آنكس كه راه را پيدا كرده و به سوى عالم ماوراء مادّه و دنياى پست هدايت شده است . » كلمهء بلوغ يعنى رسيدن به غايت و منتهاى حركت و مقصد . و اين تعبير قرآن مجيد كه مىفرمايد :
ذلِكَ مَبْلَغُهُمْ مِنَ الْعِلْمِ
بسيار عجيب است در
هامش
( 1 ) - آيه 29 و 30 ، از سورهء 53 : النّجم