در فصل 30 ، تحت عنوان اشكالهاى كيهان شناختى نظريّهء نيوتون مىنويسد :
« مشكل بنيادى گريبانگير مكانيك آسمانى كلاسيك است ، كه تا جائى كه من مىدانم نخستين بار به توسط زلّيگر (
Seeliger
) منجّم مورد بحث قرار گرفت . اگر بر اين سؤال تأمّل كنيم كه جهان را در مجموع چگونه بايد نگريست ، قدر مسلّم نخستين پاسخى كه به ذهن مىرسد اينست كه : جهان از لحاظ فضا و زمان نامتناهى است .
ستارگان در همه جا هستند . بدانسان كه تكاثف مادّه اگر چه در جزئيّات بسيار متغيّر است ، به طور متوسّط در همه جا يكى است .
به عبارت ديگر : هر قدر هم كه در فضا دور تر و دور تر شويم ، همواره با تودههاى رقيقى از ستارگان مواجه مىشويم كه نوع و تكاثف آنها تقريبا يكسان است .
اين نگرش با نظريّهء نيوتون هماهنگ نيست . چون نظريّهء اخير [ نظريّهء نيوتون ] ايجاب مىكند كه جهان داراى نوعى مركز باشد كه در آن تكاثف ستارگان از هر جاى ديگر بيشتر است . و هر چه از اين مركز دور تر شويم ، تكاثف گروهى ستارگان كاهش پيدا مىكند ؛ تا سرانجام در فواصل بسيار زياد به ناحيهء نامتناهى خالىاى مىرسيم . جهان ستارهاى بايد جزيرهاى متناهى در اقيانوس نامتناهى فضا باشد . « 1 »
هامش
( 1 ) - اينشتين در تعليقهء كتاب ، برهان اين مطلب را بدين گونه ذكر كرده است كه :
« مطابق نظريّهء نيوتون ، عدّهء خطوط نيروئى كه از بىنهايت مىآيند و به جرمmمنتهى مىشوند ، متناسب با جرمmاست . اگر بطور متوسّط تكاثف جرمىp0 در سراسر جهان ثابت باشد ، كرهاى به حجمVداراى جرم متوسّطp0Vخواهد بود . بنابراين تعداد خطوط نيروئى كه از سطحFكره مىگذرد و به داخل آن مىرود متناسب باp0Vاست . تعداد خطوط نيروئى كه از مساحت واحد سطح كره مىگذرد و داخل آن مىشود متناسب است باp0V/Fيا