أفراد امّت بايد اين حقّ را محترم بشمارند و نسبت به دستگاه حاكمه ، أعمّ از خود حاكم يا متصدّيان يا كارمندان او محترم بشمرند حقّ نُصح است .
نصح يعنى نصيحت كردن ، خيرخواه بودن . مردم بايد خير خواه حكومت بوده و از روى صدق و صفا و واقعيّت دوست و يار و ياور دولت و حكومت إسلام باشند . در قرآن مجيد و أحاديث از كلمهء نُصح كراراً ياد شده است . و اين كلمه بمراتب بهتر است از دو كلمهء لُوياليسم « 1 » و نياليسم كه بمعنى دولتخواهى و طرفدارى از دولت است در وقت شورش ، و از كلمهء آليجَنس « 2 » در اصطلاح انگليسى كه بمعنى وفادارى و بيعت مىباشد .
إسلام نصح را استعمال كرده و چقدر زيبا و لطيف و ظريف اين حقيقت را نشان مىدهد ! و مىگويد : امّت بايد نسبت به كارفرمايان خود در حكومت إسلام خيرخواه و دلسوز باشند ، مانند پدرى كه نسبت به فرزند خود دلسوز و خيرخواه است . اين حقّ ، از همان خطبهء 214 ( حقّ والى بر رعيّت ) استفاده مىشود .
أمير المؤمنين عليه السّلام فرمود : وَ لَكِنْ مِنْ وَاجِبِ حُقُوقِ اللَهِ عَلَى الْعِبَادِ ، النَّصِيحَةُ بِمَبْلَغِ جُهْدِهِم . از حقوق واجبى كه خداوند بر بندگان دارد ، اين است كه نسبت به حاكم و حكومت تا آنجائى كه در توان دارند بايد تلاش كنند . نمىفرمايد تنها نصيحت كنند ؛ بِمَبْلَغِ جُهْدِهِمْ يعنى تا نهايت درجهء از توان و كوشش در خدمت صلاح امّت قدم بردارند .
يكوقت فرزند إنسان مريض مىشود ؛ گاهى ممكن است بگويد او را پيش طبيب ببريد ؛ و يكوقت إنسان خودش او را پيش طبيب مىبرد ؛ و گاهى ممكن است بيمارى خطرناكى گريبانگير او بشود كه إنسان براى نجات طفل به هر راهى مىرود و هر درى را مىزند ؛ از خواب نصف شب ميگذرد و با
هامش
( 1 )Loyalism( 2 )Alligiance