بايد نصيحت كنيد ، نه اينكه در حضور براى ما خيرخواهى كنيد و در غيبت به كارهاى خود بپردازيد . از جان و دل بايد كه خيرخواه باشيد . سوّم اينكه إجابت كنيد هر وقت شما را طلب مىكنم و إطاعت كنيد زمانى كه شما را أمر مىكنم . »
اين عبارت حضرت در واقع همان مطلبى است كه در خطبهء 214 از جهت حقّ والى بر رعيّت بيان كرديم ؛ و در آنجا عرض كرديم از آن سه چيز استفاده مىشود : يكى سمع و طاعت ، و يكى نُصح ، و ديگر تعاون . در اينجا هم مطلب به همان سه چيز بر مىگردد . نصحيت در مشهد و مغيب يعنى در حضور و پنهان كه همان عنوان نُصح است . وَ الإجَابَةُ حِينَ أَدْعُوكُمْ وَ الطَّاعَةُ حِينَ ءَامُرُكُم ، كه به همان إطاعت بر مىگردد . و أمّا وفاء به بيعت ، در تحت عنوان تعاون است . تعاون عنوان عامّى است كه شامل وفاء به بيعت و أمثال آن مجموعاً مىشود . اينها از حقوقى است كه رعيّت بر والى و والى بر رعيّت دارد .
أوّلين حقّ والى بر رعيّت حقّ فرمانبردارى است
حال بايد ببينيم آن حقوقى كه والى بر رعيّت دارد ، و همچنين رعيّت بر والى دارد چيست ؟ أوّلين حقّى كه والى يعنى دولت إسلام ( ولايت فقيه ) بر مردم دارد حقّ فرمانبردارى است ، و در تاريخ إسلام آنراحَقٌّ بِالسَّمْعِ وَ الطّاعَة مىگويند ( با حرف جرّ يك اصطلاح است ) .
مى گويند : حقٌّ بالسّمع و الطّاعة ؛ و اين هم از روايات پيغمبر أكرم صلّى الله عليه و آله و سلّم گرفته شده است كه فرمودند : بايد كه امّت بالسّمع و الطّاعة از والى و فرمانده إطاعت كند .
مفاد : إِذَا دُعُوا إِلَى اللَهِ وَ رَسُولِهِ لِيَحْكُمَ بَيْنَهُمْ ، سمع و طاعت را مطلقاً مىرساند
عُبادَة بن وليد در كتاب « مُوطَّأ » مالك روايتى دارد كه پيغمبر آن را به عنوان حقِّ شنوائى و فرمانبردارى در سختى و آسانى ، در نشاط و بدحالى تعبير فرمودند . يعنى امّت از والى بايد إطاعت كند ؛ و اين از آيه قرآن گرفته شده است :
إِنَّما كانَ قَوْلَ الْمُؤْمِنِينَ إِذا دُعُوا إِلَى اللَّهِ وَ رَسُولِهِ لِيَحْكُمَ بَيْنَهُمْ أَنْ يَقُولُوا سَمِعْنا وَ أَطَعْنا وَ أُولئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ
. « 1 »
هامش
( 1 ) آيه 51 ، از سورهء 24 : النّور