اختيار خود جهاد نكنند و قاعد باشند ( يعنى به أعمال ديگر مانند نماز و روزه و حجّ و سائر كارهاى خير مشغول شوند ) درجهء اين أفراد با مجاهدين فى سبيل الله بأموالهم و أنفسهم يكسان نخواهد بود . خداوند مجاهدين فى سبيل الله بأموالهم و أنفسهم را بر نشستگان فضيلت بخشيده و يك درجه آنها را بالاتر قرار داده است . و خداوند به همه وعدهء نيك داده است ( چه قاعدين ، چه مجاهدين ) أمّا :
فَضَّلَ اللَّهُ الْمُجاهِدِينَ عَلَى الْقاعِدِينَ أَجْراً عَظِيماً
؛ مجاهدين را بر قاعدين به أجر بزرگى كه عبارتست از علوّ درجه و رحمت و مغفرتى از جانب پروردگار تفضيل و برترى داده است .
از اين آيه أوّلًا استفاده مىشود : أفرادى كه قاعدند ، كسانى هستند كه جهاد بر آنها واجب نيست . چرا كه اگر جهاد بر يك يك از آنها واجب باشد ، آنها بواسطهء قعود گناهكار خواهند بود و ديگر معنى ندارد بگوئيم : خداوند مجاهدين را بر آنان به درجه يا درجاتى فضيلت داده ، يا أجر عظيمى عنايت فرموده است .
فضيلت معنى ندارد مگر آنجائى كه هم در مفضول فضيلتى باشد و هم در فاضل ، آن وقت فاضل نسبت به مفضول داراى فضيلتى است ؛ أمّا وقتى عمل ديگرى به كلّى از درجهء اعتبار ساقط باشد ، فضيلت بى مورد است .
از اينجا استفاده مىشود : وجوب جهاد وجوب كفائى است مگر در آن زمانى كه يَدْهَمُ الْمُسلِمينَ أمْرٌ ؛ كه در آن صورت به عنوان دفاع است ؛ و دفاع چه بسا وجوبش وجوب عينى مىشود . و اگر راهى براى خارج كردن كفّار با آن أفراد واجد شرائط نباشد ، حتّى بر پيرمرد و أعمى و زمينگير و مريض و طفل و زن هم واجب خواهد بود كه براى دفاع حركت كرده و دشمن را از سرزمين إسلامى بيرون كنند .
و أمّا جهاد كه دعوت كفّار است ابتداءً به سوى إسلام ، واجب كفائى است و بر همهء أفراد واجب نيست . ولى در عين حال كسانى كه مجاهدند ، بر آن