إراده دارد ؛ و خداوند عزيز و حكيم است . اگر حكم پيشين خدا بر عفو و إغماض از عمل شما نبود هر آينه در آنچه را كه فديه گرفتند عذاب عظيمى شما را در بر ميگرفت . »
سيّد شرف الدّين در اينجا مىفرمايد :
وَ ما قَدَرُوا اللَّهَ حَقَّ قَدْرِهِ .
« 1 » « ايشان خداى را چنان كه بايد نشناختند و پاس قدر و قيمتش نگذاردند . » زيرا كه در ضلالت و گمرهى فرو رفتند و براى رسول خدا اجتهاد و إظهار نظر را جائز شمردند ، در حالى كه خدا ميفرمايد :
إِنْ هُوَ إِلَّا وَحْيٌ يُوحى
« 2 » و در غايت جهل متوغّل شدند ، چرا كه به وى نسبت خطا دادند ؛ و در حُمق و نادانى و كجروى مبالغه كردند زيرا كه كلام غير او را بر او مقدّم داشتند .
در تفسير آيه ، نشانههاى راست و درست برايشان مشتبه شد ؛ و وجوه رشد و هدايت را گم كردند و گفتند : اين آيه در مقام عيب گوئى به رسول خدا و أصحابش نازل شده است ؛ چون - به گمان اين أحمقان - عَرَض حيات دنيا را اختيار نمودند ؛ و أسير گرفتند ، و از أسيران فديه أخذ كردند قبل از اينكه خون فراوان از آنها بر روى زمين بريزند ؛ و چنين پنداشتند كه در اين خطيئه غير از عُمر كسى سالم نمانده است ، و اگر بنا بود عذاب فرود مىآمد غير از پسر خطّاب كسى رهائى نداشت .
و دروغ گفته آنكه پنداشته است كه رسول خدا صلّى الله عليه و آله أسير گرفته و از ايشان فديه گرفته است پيش از آنكه زمين را از خونشان سيراب كند ؛ زيرا كه اين كار رسول خدا بعد از سيراب كردن زمين از خون مشركين و قتل صَناديد و طواغيت قريش بود مثل : أبو جهل بن هشام و عُتْبَة و شَيْبَة بن أبى رَبيعَة و وليد بن عُتْبَة و عاصى بن سعيد . . .
در اينجا پس از آنكه صاحب كتاب ، سى و پنج تن از مقتولين را يكايك
هامش
( 1 ) صدر آيه 91 ، از سورهء 6 : الانعام
( 2 ) آيه 4 ، از سورهء 53 : النّجم