بنگريم ، چقدر كوتاه و سبك و بدون ارزش به ولايت نظر نمودهايم ! عيناً مانند مورى كه در باغ سلطان با خَدَم و حَشَم و گل و ريحان و عزّت و جلالت وى ، و با وسعت نفوذ امر و نهى او ، فقط لطف وى را در دانهاى ميداند كه به لانه مىكشد ، و قهر او را در شبنمى كه در لانهاش فرود مىآيد !
پشّه كِىْ داند كه اين باغ از كِىْ است * كو بهاران زاد و مرگش در دِىْ است
آرى ، در اينجا درست كلام مولانا دربارهء ديدگاه مردم محجوب با ولايت كلّيّة الهيّه صادق است كه :
حقّ آن شه كه تو را صاف آفريد * كرد چندان مشعله در تو پديد
آن چنان معمور و باقى داشتت * تا كه دَهرىّ در « 1 » ازل پنداشتت
شكر دانستيم آغاز تو را * انبيا گفتند آن راز تو را
آدمى داند كه خانه حادث است * عنكبوتى نى كه در وى عابث « 2 » است « 3 » پشّه كِى داند كه اين باغ از كِىْ است
كو بهاران زاد و مرگش در دِى است * كرم كاندر چوب زائيد است حال
كى بداند چوب را وقت نهال * ور بداند كرم از ماهيّتش
عقل باشد ، كرم باشد صورتش * عقل « 4 » خود وا مىنمايد رنگها
چون پرى دور است از آن فرسنگها * از مَلَك بالاست چه جاى پرى
تو مگس پرّى ، به پستى مىپرى * گرچه عقلت سوى بالا مىپرد
مرغِ تقليدت به پستى مىچرد * علم تقليدى و بال جان ماست
عاريه است و ما نشسته كان ماست
هامش
( 1 ) در نسخه بدل : از
( 2 ) . بازى كننده . ( تعليقه )
( 3 ) آدمى كه خانه بنا كرده است ميداند كه اين خانه نوبنياد است ، و عنكبوت كه در آن خانه مسكن كرده ، اين خانه را قديم ميداند . ( تعليقه )
( 4 ) مراد عقل جزوى است كه عقل معاش باشد . ( تعليقه )