و امّا توبه از معاصى و ذنوب ، پس آن از فرائض فقه ايمان جوارح است و سالك و مجاهد و غير مجاهد را از لوازم .
دوّم ، عزم :
و بايد در عزم چنان جازم باشد كه از مقارعهء سيف و سنان و مقاتلهء ابطال و شجعان و تحمّل شدائد و احتمال مخاوف احتمال رجوع ندهد .
سيم ، رفق و مدارا :
چه نفس از تحمّل بار گران يك دفعه منكسر و از سفر منزجر مىگردد چنانچه در حديث عبد العزيز متقدم گذشت . و در روايت عبد الملك بن غالب از ابى عبد اللّه عليه السّلام است كه العلم خليل المؤمن و الحلم و زيره و الرّفق أخوه . « 1 » و أبو جعفر عليه السّلام فرموده كه : إنّ هذا الدّين متين فأوغل فيه برفق . « 2 »
هامش
كيف يستدلّ عليك بما هو في وجوده مفتقر إليك ؟ أ يكون لغيرك من الظّهور ما ليس لك ، حتّى يكون هو المظهر لك ؟ متى غبت حتّى تحتاج إلى دليل يدلّ عليك ؟ و متى بعدت حتّى تكون الآثار هي الّتى توصل إليك ، عميت عين لا تراك عليها رقيبا و خسرت صفقة عبد لم تنل من حبّك نصيبا .
( 1 ) - اين حديث در « اصول كافى » ج 2 ص 47 وارد است : إنّ العلم خليل المؤمن و الحلم وزيره و العقل امير جنوده و الرّفق أخوه و البرّ والده .
و در « بحار » ج 17 ص 184 از « تحف العقول » آورده است كه حضرت صادق عليه السّلام فرمود : إنّ العلم خليل المؤمن ، و الحلم وزيره ، و الصّبر أمير جنوده ، و الرّفق اخوه و اللّين والده .
( تحف العقول ص 361 ) و در « تحف العقول » ص 55 از رسول الله صلّى اللّه عليه و آله و سلّم و در « بحار » ج 17 ص 111 از امير المؤمنين عليه السّلام با ادنى اختلافى در لفظ آورده است .
( 2 ) - اين حديث را در ج 2 « اصول كافى » ص 87 و در « بحار الانوار » ج 15 -