[ لوازم سلوك الي الله عبارتند از ]
اوّل ، ترك عادات ،
و رسوم و تعارفات و متداولاتى كه سفر را مانع و راه خدا را عايقند .
هامش
اسماء و صفات فانى مىبيند فبه يسمع و به يبصر و به يمشى و به يبطش .
و سرّ ، مقام فناء در ذات و خفىّ كه عالىتر است مقام فناء در صفات و اسماء و افعال است و مقام اخفى مقام فناء از دو فناء ذات و صفت است كه آخرين مرحلهء سفر ثانى است .
و ان شئت قلت : السّرّ فناء ذاته و هو منتهى السفر الاول و مبدأ السفر الثانى . و الخفاء هو الفناء في الالوهيّة . و الأخفى هو الفناء عن الفنائين فيتمّ دائرة الولاية و ينتهى السفر الثانى و ينقطع فناؤه و يأخذ في السفر الثالث .
پس سفر اوّل عبور از عالم ناسوت و ملكوت و جبروت ، و سفر دوّم عبور از عالم لاهوت است . اما سفر سوّم و سفر از حق به سوى خلق بالحق عالىتر از سفر دوّم است يعنى سكر و محو از بين مىرود و با وجود فناء در حقّ و فناء در صفات حقّ و فناء از فناء ، سالك در مقام افعال سلوك مىكند و با صحو تامّ باقى به بقاء حقّ مىگردد و تمام عوالم جبروت و ملكوت و ناسوت را بأعيانها و لوازمها مشاهده مىكند و از معارف ذات و صفات و افعال خبر مىدهد .
مرحوم حكيم علاّمه ميرزا حسن نورى فرزند حكيم الهى ملاّعلى نورى در ص 16 و ص 17 از ج 1 اسفار در حاشيهء خود راجع به كيفيّت اسفار اربعه مطلبى ساده و در عين حال روشن و تا اندازهاى قابل فهم براى عامه بيان مىكند كه محصّلش اينست :
« انسان تا وقتى كه در سلوك علمى و نظرى قدم نگذارده است ، دائما مشاهدهء كثرت را مىكند و از مشاهدهء وحدت غافل است ، و كثرت در اين حال حاجب از وحدت است .
و چون سلوك علمى مىكند و از آثار به دنبال مؤثّر و از موجودات به دنبال صانع مىرود كثرات شيئا فشيئا مضمحل شده و تبديل به وحدت صرفهء حقّهء حقيقيّه مىگردد به طوريكه ابدا كثرت را نمىبيند و نظر به اعيان موجودات نمىكند و غير از وحدت چيزى مشاهده نمىنمايد ، در اين حال وحدت حاجب كثرت است و يستغرق في مشاهدتها عن -