بالقادسيّة فتية لا يحسبون العار عارا * لا مسلمون و لا يهود و لا مجوس و لا نصارى
چنان كه كريمهء
وَ لا يَخافُونَ
[ فِى اللهِ ]
لَوْمَةَ لائِمٍ
( سورهء مائده آيه 54 ) به آن ناطق است .
هامش
مشاهدتها .
منزلهء اين منزل در سلوك حالى منزلهء سفر اوّل است براى سالك عارفى كه ملاّصدرا در كتاب بيان فرموده ، و آن سفر از خلق است به سوى حقّ ، أى من الكثرة إلى الوحدة .
و زمانى كه به عالم وحدت رسيد و از مشاهدهء كثرت محجّب شد با سلوك علمى از ذات حق استدلال مىكند در اوصاف حقّ و اسمائه و افعاله مرتبة بعد مرتبة ، و اين مرتبه به منزلهء سفر دوّم است در سلوك حالى كه سفر في الحقّ است بالحقّ .
أمّا في الحق فلكون هذا السفر في صفات الحقّ و أسمائه و خواصّه . و أمّا كونه بالحقّ فلأنّ السالك حينئذ متحقّق بحقيقة الحقّ و خارج عن انّيّته و انّيّة جميع الكثرات و الأعيان فان فى ذاته و صفاته و اسمائه .
و در اينجا چه بسا صدر سالك منشرح گردد و عقده از زبانش گشوده شود و ملاحظهء وحدت را در كثرت و كثرت را در وحدت بنمايد و هيچيك از اين دو حاجب ديگرى نباشند و جامع هر دو نشأتين گردد ، و برزخ بين مقامين شود ، و قابليّت تعليم ناقصين را پيدا كند و مرشد ضعفاء العقول و النّفوس گردد .
و منزلهء اين مرتبه از سلوك حالى و عملى منزلهء سفر سوّم است كه از حقّ است به سوى خلق بالحقّ . و از اين مرحله يك مرحلهء بالاتر ديگرى نيز هست و بسيار ادقّ و اتقن و اكمل است از اين مرحله ، و آن استدلال از وجود حقّ و وجود غير حقّ به حقّ است به طورى كه در برهان ، واسطه براى وجود او و وجود غير او نباشد .
و اين را به برهان « لمّ » و طريقهء « صدّيقين » تسميه نمودهاند .
و اين مرتبه به منزلهء سفر چهارم است كه في الخلق است بالحقّ .
و همين طور كه ملاحظه مىشود ايشان بين ترقّيات علميّه و نظريّه در حكمت الهيّه و بين سير و تكامل مقامات عرفانيّهء عمليّه تنظير نموده و مراتب سلوك عملى اهل -