اساس عقيده و نيت است ، و بنابراين هر كس در نيت او بدى و شر رسوخ كرده ، و چنانچه در دنيا إلى الأبد زندگى مى كرد دوست داشت كه اين مدت راى به تجاوز و تعدى و شرك و ظلم و غفلت بگذراند ، بر اساس همين سريره و خبث باطن إلى الأبد مجازات ، و پاداش او طبق تما يلات باطنى و شاكله و سريرة او مى باشد .
البته بايد دانست كه بسيارى از اشكالات خلود ، فقط راجع به خلود در جهنم است ، نه خلود در بهشت . و لذا بايد خلود در بهشت و جهنم راى در دو بحث جداگانه تنقيح و بيان كرد ؛ ليكن پاسخهاى ما از اين اشكالات عموميت دارد ، و دربارة خلود در دوزخ و يا خلود در بهشت ، بر يك نهج مفيد و مثمر ثمر است .
پاسخ اشكالات وارده بر خلود ؛ إشكال سوم
و از جمله اشكالات اينست كه : جهنم و آتش براى تطهير و پاك شدن است ، و بنابراين بعد از دوران پاكى و تحصيل طهارت بايد از جهنم بيرون روند ؛ زيرا معلوم است كه خداوند تبارك و تعالى بر اساس صفت انتقام جوئى عذاب نمى فرما يد ، بلكه عذابش بر اساس مجرد تكميل نفوس ، و رفع غل و غش درونى است كه با گوشمالى هاى قيامت رفع شود .
پاسخ اينست كه : بسيارى از گرفتاريهاى دنيوى براى مؤمنان به جهت تطهير و تزكيه است ، چنان كه بعضى از آيات قرآن كريم دلالت دارد ؛ « 1 » و اما عذاب هاى قيامت به چه دليلى بگوئيم كه براى تطهير و
هامش
( 1 ) مانند آية 214 ، از سورة 2 : البقرة :أَمْ حَسِبْتُمْ أَنْ تَدْخُلُوا الْجَنَّةَ وَ لَمَّا يَأْتِكُمْ مَثَلُ الَّذِينَ خَلَوْا مِنْ قَبْلِكُمْ مَسَّتْهُمُ