هيچگونه عيب و نقصى ، و هيچ سستى و فتورى ، و هيچ كژى و كاستى اى در عالم آفرينش حضرت حقّ نيست .
افعال بندگان همه در تحت نفوذ و مشيّت حقّ است ؛ همانطور كه در روايت يونس ، حضرت رضا عليه السّلام به او فرمودند : بگو : مَا شَاءَ اللهُ و نگو : بِمَا شَاءَ اللهُ . نفسِ آنچه خدا بخواهد مىشود ، نه به واسطهء آن چيزى كه خدا بخواهد . يعنى نفى واسطه كن ! واسطه شرك است ، بوى استقلال هر جا به مشام رسد شرك است ، و شرك غلط است .
حلّ مشكلهء جبر و تفويض ، از معجزات امامان ماست
و در روايت أبو طالب قمّى ديديم كه حضرت مىفرمايد : بين جبر و بين تفويض لُطْفٌ مِنْ رَبِّكَ : لطفى است از خدا . لطف عبارت است از نفوذ دقيق ؛ مانند آنكه مىگوئيم :
إِنَّ اللَّهَ لَطِيفٌ خَبِيرٌ
« 1 » يعنى « خداوند نافذ است و آگاه » .
و حضرت در اينجا از تأثير خداوند در افعال بندگان به لطف يعنى به استيلاء ملكى حقيقى كه در نهايت دقّت است و نامرئى و نامشهود است تعبير مىفرمايد ، و آن أمرٌ بينَ الامرين است كه أَوْسَعُ مِمَّا بَيْنَ السَّمَاءِ وَ الارْضِ ؛ حقيقةً از فاصلهء زمين تا آسمان بيشتر است . زيرا همانطور كه عرض شد ، امرٌ بين الامرين همهء موجودات را گرفته است ، و همه در تحت حكومت خدا هستند ؛ و خداوند به
هامش
( 1 ) اسم لطيف در هفت جاى از قرآن كريم بر خداوند تعالى إطلاق شده است ، ولى اين عبارت در دو مورد آمده است : اوّل در آيه 63 ، از سورهء 22 : الحجّ ؛ دوّم در آيه 16 ، از سورهء 31 : لقمان .