جهنّم يعنى چه ؟ و از كجا پيدا مىشود ؟ و مبدأ پيدايش آن چيست ؟ و ظهور آن در عالم باطن و حقيقت چرا به صورت آتش است ؟
براى روشن شدن اين موضوع ناچار از بيان مقدّمه اى هستيم ، و آن اينست كه : تمام اين عالم وجود با همهء اين گسترش و پهناورى اى كه دارد ، از مُلك و مَلكوت ، و عالم نفوس و أرواح و عقول و طبيعت ، تماماً تجلّيات و ظهورات حضرت حقّ سبحانه و تعالى مىباشند ، كه از كَتم عدم و نيستىِ محض آنها را موجود نموده و به خلعت و لباس وجود مخلّع و ملبّس نموده است ، و هر كدام از اين مخلوقات كه عين ظهور و نفس تجلّى حق هستند داراى رتبه اى مخصوص و درجه و ماهيّتى است كه بدان از ديگران امتياز پيدا نموده است .
مثلًا انسان داراى حدّ و حدودى است كه او را انسان كرده ، و داراى عقل و شعور و نفس ناطقه و غرائز مختصّ به خود كرده است ، بطورى كه آن را از سائر موجودات اعمّ از حيوان و جماد و نبات و عقول مفارقه و ارواح مجرّدهء قدسيّه جدا مىكند ، و اگر چنين خصوصيّتى در او نبود ، ديگر انسان نبود . و همچنين در بقيّهء از موجودات اگر خصوصيّتهاى وجوديّهء آنان نبود ، ديگر آنان نبودند ؛ و يك وجود بَحتِ بسيط ، عالم را فرا گرفته بود ، بدون هيچگونه تميّز و تشخّصى .
اين ماهيّات مختلفه كه مراتب و درجات وجودى موجودات را مشخّص مىكند ، سبب تمايز موجودات و ظهور و تجلّى حضرت حق مىشود . و هر كدام به جاى خود و در مرتبهء خود مطيع و منقاد ، و در همان حدّى كه براى وجود آنها مقرّر شده است ، آرام و ساكن ، و طبق
معاد شناسى (فارسى) — صفحة 233
مساهمون: السيد محمد حسين الطهراني
ص٢٣٣