معيّن فرموده است پس مترتّب شدن نتائج موجودات و ثمرات اعمال بر آنها ، استفاضهء آن موجودات است از خداوند تعالى آثارى را كه بر آنها مقدّر كرده است .
پس هر موجودى بوُجودِه ، طلب اثر از پروردگار مىكند ؛ و درخواستِ ثمر و نتيجه مىنمايد ؛ كما آنكه روزى خوردن روزى خورندگان و ارتزاق مخلوقات نيز از اين قبيل است ؛ هر موجودى را كه خداوند آفريده است ، بوجوده و بهُويّته طلب روزى از خدا مىكند ؛ و استجلاب رزق و استفاضه از او مىنمايد ؛ بطورى كه با آن رزق و روزى بر وجود خود دوام و ثبات بخشد .
بنابراين حساب و پاداش عيناً مانند رزق و روزى است ؛ بلكه با نظر دِقّى و عقلى چيز واحد است ؛ و پيوسته أبر فيض و رحمت وجود حضرت احديّت از درياى بيكران رحمت واسعهء حقّ ، آبگيرى مىكند و سيراب مىشود ؛ و سپس باران فيض بر درياى إمكان مىبارد و عالم امكان را اشراب و اشباع مىكند .
و بناءً على هذا هر قطرهاى كه مىبارد و حكم مدد و اعانت براى قطره سابقه دارد ، رزق قطرهء سابقه است ؛ همچنان كه بواسطهء آن چون حاجت آن قطرهء سابقه برآورده مىشود ، آن حاجتى را كه مستحقّ و مقتضى است ؛ بنابراين حكم حساب و پاداش را براى آن خواهد داشت .
پس همچنان كه افاضهء رزق و روزى از طرف ذات حضرت حقّ قيّوم براى تمام ممكنات لازم و ضرورى و دائم و مستمرّ است ؛
معاد شناسى (فارسى) — صفحة 205
مساهمون: السيد محمد حسين الطهراني
ص٢٠٥