روزه اثرى دارد ؛ دروغ و زنا و غيبت اثراتى دارند ؛ هر عمل زشت و نيك اثرى دارد ؛ و اين اثرات را خداوند در عالم تكوين بر آنها قرار داده است .
اثرى كه بر صلهء رحم مترتّب ميگردد طول عمر است ؛ انفاق در راه خدا موجب زيادى خير و بركت است ؛ ترك انفاق موجب تنگى معيشت و گرفتارى است ؛ اينها آثارى است كه خداوند عزّ و جلّ بر نفس اعمال مترتّب نموده است .
همانطور كه درختى را بر زمين مىنشانيم و آب ميدهيم ؛ خداوند بر اين درخت ، نتائج و ثمراتى را مترتّب نموده است كه چنانچه نور آفتاب به آن برسد ، آب به آن برسد ، موادّ غذائى مساعدى باشد ، اين درخت تنومند مىشود و شاخه و برگ ميدهد و بار و ميوه مىآورد ؛ براى ما مقدار ميوهء اين درخت مجهول است ؛ چند عدد سيب دارد ، نمىدانيم ؛ و اگر بخواهيم حساب كنيم و بدانيم بايد چند نفر را بفرستيم تا يكايكِ از دانههاى سيب را بشمارند تا بدانيم درخت چند سيب دارد .
امّا آيا براى خدا هم تعداد سيبهاى اين درخت مجهول است ؟ نه ، چنين نيست .
علم خدا حضورى است و حساب او سريع است
چون علم پروردگار به موجودات علم حصولى نيست ؛ علم حضورى است ؛ ما دو قسم علم داريم :
يك قسم علم حصولى كه معلوم در ما نيست ؛ و معلوم ما در خارج از وجود ماست ؛ سپس براى ما و ذهن ما صورت معلوم پيدا مىشود ؛