آلات سنجش فشار خون ، و ضربان قلب ، و به آلت سنجش ميزان باد ، و فشار هوا ، و زلزله ، و حرارت جوّ ، ميزانيّه گويند ؛ با آنكه ساختمان هر يك از آنها و وظيفه محوّله به آنها كاملًا با ديگرى مغايرت دارد ؛ ولى در عين حال به همه ميزانيّه گويند .
ميزانيّه لفظ عامّى است كه به همه گفته مىشود ؛ و ميزان سنجش هر چيز متناسب با آنست ؛ ميزان سنجش آب غير از حرارت ، و ميزان سنجش ضربان قلب ، غير از ترازوى هيزم كشى است .
و باز ملاحظه مىشود كه به معيارها و ميزانهاى سنجش معنويّات چون محبّت و سخاوت و شجاعت هم ميزان ميگويند ؛ ولى ديگر آن ميزانيّهها جسم نيست ؛ و مادّى نيست .
اگر بخواهيم محبّت كسى را اندازه بگيريم ؛ و ببينيم كه مثلًا زيد چقدر محبّت دارد ، بالاخره بايد ميزانى داشته باشد ؛ چون مقدار محبّت در افراد بشر مختلف است ؛ و حتماً بايد شاخصى موجود باشد كه آن را ميزان قرار دهيم و با آن اندازه بگيريم ؛ آن شاخص كدامست ؟ و بايد به چه شكلى بوده باشد ؟
اگر بخواهيم خضوع و خشوع و عبوديّت و تقوى و صدق و غيرت و حميّت و ايثار و انفاق و جهاد و شجاعت و صفات حسنه ديگر و فناى از هستى مجازى و بقاءِ به حقّ و تجلّى اسماء و صفات و درجه فناء و مرتبه بقاء را بسنجيم ، بايد با چه معيار و ميزانى اندازه گيرى كنيم ؟ آيا اينها داراى مراتب و درجات مختلف هست يا نه ؟ و در صورت اختلاف ، ميزان سنجيدن و اندازه گرفتن آنها چيست ؟
معاد شناسى (فارسى) — صفحة 131
مساهمون: السيد محمد حسين الطهراني
ص١٣١