فَأَيْنَما تُوَلُّوا فَثَمَّ وَجْهُ اللَّهِ .
« 1 »
« به هر طرف كه روى خود را به گردانيد ! پس آنجا وجه الله است » .
به هر جا كه ميخواهى سجده كن ! به زمين سجده كن ! به سنگ سجده كن ! به بت سجده كن ! تفاوتى ندارد ؛ علّت عدم جواز سجده به بت آنست كه ما بت را موجود بى روح و بى ادراك مىدانيم ؛ و بنابراين انسان با روح و زنده و با شعور و ادراك سجده كند در برابر موجود فاقد اين معانى ، كُرنش كند در مقابل بت مرده ؛ اين غلط است ؛ و از همين جهت است كه قرآن از چنين سجدهاى مؤاخذه مىكند كه :
أَمْواتٌ غَيْرُ أَحْياءٍ وَ ما يَشْعُرُونَ أَيَّانَ يُبْعَثُونَ
. « 2 »
« بتها مردگانند ؛ زنده نيستند ؛ أبداً شعور و فهم ندارند كه در چه وقت مبعوث ميشوند » ؛ آن وقت شما مىآئيد و به آنها سجده مىكنيد در روز قيامت همين بتها كه شما آنها را كور و كر و جاهل ميدانيد ! و آنها را مىپرستيد و سجده مىكنيد ! زبان در مىآورند و به عبادتى كه شما نمودهايد كافر ميشوند . چون داراى حيات و شعور و ادراكند ؛ و اين سجدهاى كه به آنها مىكنيد غلط است الآن آنها با زبان خود به شما ميگويند : سجده نكنيد ! ردّ شويد ! ما را در مقابل خدا قرار ندهيد ! ولى ما نمىفهميم و به سجده مىافتيم ، در روز قيامت كه چشم ملكوتى و گوش ملكوتى ما باز ميگردد صداى آنان را مىشنويم و دورباش آنها را ادراك مىنمائيم ؛
وَ كانُوا بِعِبادَتِهِمْ كافِرِينَ
.
هامش
( 1 ) قسمتى از آيه 115 ، از سورهء 2 : البقرة
( 2 ) آيه 21 ، از سورهء 16 : النّحل