آثار و خصوصيّاتى كه بوده و داشته است ، در هر نقطه از مكانها و در هر لحظه از زمانها با تمام قرائن حافّه ، و جماعتهائى كه انسان با آنها سر و كار داشته يا خلوتهائى كه داشته ، و اخلاق و صفاتى كه داشته و ملكاتى كه دارا بوده و نيّتهائى كه براى انجام أعمال از او پديد مىآمده است ، همه و همه را باز شده مىبيند و ميخواند .
ميگويند : بيا اين كتاب ، نامهء عمل خود تست ! متعلّق به تست ! آنوقت انسان نگاه مىكند به اين نامه ؛ از طرفى مىبيند كه مال خودش مىباشد ، و از طرفى هيچ باور نمىكند كه اين نامه اينقدر دقيق بوده و هر صغيره و كبيره را يادداشت كرده ، و چيزهائى را كه اصلًا به نظر انسان نمىرسيد يادداشت كرده ؛ آن هم نه با قلم و مداد و مركّب بر روى كاغذ ؛ بلكه در عالم تكوين با قلم تحقيق و واقعيّت نوشته و نفسِ عملِ انسان را برداشته و ضبط كرده و عين وجود انسان را با عمل او تحويل ميدهد ، بطورى كه عمل انسان با خود انسان ، خارج از آن نفس ناطقه و روحى كه دارد تماشا مىكند نيست ؛ بلكه مىبيند كه اين أعمال مال خودش است و آثار خودش است و بر اين أعمال علم دارد به علم حضورى نه به علم حصولى . آنجا جاى تعجّب است ، انسان تعجّب مىكند اين چقدر عجيب است ! اين نامهء يادداشت شده چقدر دقيق است ! هيچ به عقل انسان نمىرسيد كه تا اين حدّ دقيق يادداشت كند ، و اينقدر دستگاه ثبت و ضبط دقيق باشد ؛ چون خدا إحصاء مىكند ، و اين نامه به أمر او و در زير نظر او ترتيب يافته است .
خداوند ، نيّات قلبىِ بسيار دقيق را كه قابل ادراك ملائكه نيست ، مىبيند و ضبط مىنمايد
أمير المؤمنين عليه السّلام عرض مىكند :