و حضرت امام سجّاد زين العابدين عليه السّلام در مناجات خود به درگاه حضرت ربّ العزّه عرض مىكند :
أُنَاجِيكَ يَا مَوْجُودُ فِى كُلِّ مَكَانٍ ، لَعَلَّكَ تَسْمَعُ نِدَائِى الدّعاء . « 1 »
من با تو در سرّ و نهان مناجات دارم اى خدائى كه در هر مكانى موجود هستى !
معلوم است كه مكان ، ظرفِ وجود خدا نيست ؛ بلكه مراد همان وجه خداست كه در هر مكانى موجود است و با هر موجودى معيّت دارد و حقيقت و باطن آن است .
و بنا بر آنچه سابقاً در آيات نفخ صور ذكر كرديم :
فَصَعِقَ مَنْ فِي السَّماواتِ وَ مَنْ فِي الْأَرْضِ إِلَّا مَنْ شاءَ اللَّهُ .
فَفَزِعَ مَنْ فِي السَّماواتِ وَ مَنْ فِي الْأَرْضِ إِلَّا مَنْ شاءَ اللَّهُ .
و با تطبيق و مقارنهء آنها با اين آيات كه وجه خدا را كه همان جنبهء باطنى و ملكوت هر چيز است استثناء فرموده ، معلوم و روشن مىشود كه مراد از
مَنْ شاءَ اللَّهُ
وجه الله است و وجه خدا مرگ و بوار ندارد ، و هر كس به مقام وجه اللهى برسد يعنى از خوديّت خود كه جنبهء خلقى و دعوت به نفس و أنانيّت و استكبار اوست بيرون آيد و در ذات و صفات خدا فانى شود ، او متحقّق به وجهُ الله شده و براى او هلاكت و مرگ نيست .
هامش
( 1 ) اين فقره ، صدر دعاء حزين است كه شيخ در « مصباح المتهجّد » طبع سنگى ، ص 116 در ضمن ادعيهء بعد از نماز وتر آورده است .