ميگردد ؛ او مورد سؤال و مؤاخذه ، و مورد ثواب يا عقاب برزخى قرار ميگيرد .
و علّت آنكه در بسيارى از روايات به عالم قبر ، و نكير و منكر در عالم قبر ، و مؤاخذهء در قبر تعبير شده است براى آنست كه : عالم برزخ در دنبال اين دنياست ، و قبر هم بدنبال زندگى دنياست ؛ و بدين مناسبت عالم برزخ را كه تعلّقى به عالم قبر دارد به عالم قبر تعبير نمودهاند .
بلى در قيامت ، روح با بدن جسمانى مورد مؤاخذه و ثواب و عقاب واقع ميگردد و معاد جسمانى از ضروريّات مذهب است ؛ خداوند تبارك و تعالى در محشر روح را با بدن حاضر ميفرمايد و به سزاى اعمال خود از خير و شرّ مىرساند .
و ما إن شاء الله در بحث حشر كه در پيش داريم مفصّلًا از كيفيّت معاد جسمانى و بيان آراء و مذاهب در آن ، بحث خواهيم نمود .
در اثبات عوالم سه گانهء مذكور يعنى : عالم طبع و عالم برزخ و عالم قيامت ، گذشته از براهينى كه در علوم الهيّه و حكمت متعاليه اقامه شده است ، وجدانيّات خود ما نيز شاهد بر آن است .
عوالم سه گانهء انسان : بدن و ذهن و نفس
ما داراى سه مرتبه از مراتب وجود هستيم :
اوّل : بدن ما ، كه از عالم طبع و مادّه است و دستخوش تغيير و تحويل و خرابى و آبادى است و پيوسته با تغييرات مادّه و ظرف زمان و مكان تغيير مىپذيرد . بدن با تمام اعضاء و جوارحش از قلب و مغز و كبد و ريه و كليه و معده و روده و پا و دست و چشم و گوش و هزاران