- فَقَدْ تَحَيَّرَ فِيهِ عَقْلِى ، وَ ضَلَّ فِى أمْرِهِ فِكْرِى ، وَ حَدِّثْنَا فِى ذِكْرِ الاصْلِ الَّذِى يُمْشَى بِهِ !
ثُمَّ ذَكَرَ ابْتِدَاءَ الاشْيَاءِ وَ زَعَمَ أنَّ ذَلِكَ بِاهْمَالٍ لَا صَنْعَةَ فِيهِ وَ لَا تَقْدِيرَ ، وَ لَا صَانِعَ لَهُ وَ لَا مُدَبِّرَ ، بَلِ الاشْيَاءُ تَتَكَوَّنُ مِنْ ذَاتِهَا بِلَا مُدَبِّرٍ ، وَ عَلَى هَذَا كَانَتِ الدُّنْيَا لَمْ تَزَلْ وَ لَا تَزَالُ !
« واگذار سخن دربارهء محمد - صلّى الله عليه و آله و سلّم - زيرا تحقيقاً عقل من راجع به او متحيّر گرديده است ، و فكر من در امر او گم شده است ، و با ما در اصلى كه در جريان مىباشد گفتگو كن !
و پس از آن بيان كرد ابتداى اشياء را و معتقد بود كه آن با اهمال صورت گرفته است و در آن دست صانع و تقدير در كار نبوده است ، بلكه اشياء بدون مُدَبِّر خود به خود تكوّن يافته و موجود شدهاند ، و بر اين منوال از ازل دنيا بوده است و تا ابد خواهد بود . »
مُفَضَّل مىگويد : من از شدّت غضب و غيظ و نهايت خشم نتوانستم خويشتن دارى نمايم و گفتم : اى دشمن خدا ! در دين خدا الحاد ورزيدى و بارى - جلّ قدسه - را كه تو را آفريده است و در نيكوترين قوام و بنيان آفريده است انكار كردى ، آن خدائى كه تو را بر أتمّ و أكمل صورتها صورت بندى نمود ، و در احوال مختلفهاى از حالى به حالى منتقل كرد تا بدين حالت فعلى تو را درآورد .
بنابراين اگر در خودت تفكّر كنى ، و آن احساس لطيف درونت بدون دغدغه با تو از درِ صدق و راستى درآيد تحقيقاً بدون شكّ و شبهه دلائل ربوبيّت و آثار قيام صنعت پروردگارت را در خودت خواهى نگريست ، و شواهد ربوبيّت او - جَلَّ و تقدَّس - را در آفرينشت به طور وضوح خواهى يافت ، و براهين و أدلّهء وى را براى خودت آشكارا و ظاهر خواهى ديد ! ابن أبى العَوْجاء گفت : يَا هَذَا إنْ كُنْتَ مِنْ أهْلِ الْكَلَامِ كَلَّمْنَاكَ ، فَإنْ ثَبَتَ لَكَ حُجَّةٌ تَبِعْنَاكَ . وَ إنْ لَمْ تَكُنْ مِنْهُمْ فَلَا كَلَامَ لَكَ !
وَ إنْ كُنْتَ مِنْ أصْحَابِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ الصَّادِقِ فَمَا هَكَذَا يُخَاطِبُنَا ، وَ لَا بِمِثْلِ دَلِيلِكَ يُجَادِلُنَا . وَ لَقَدْ سَمِعَ مِنْ كَلَامِنَا أكْثَرَ مِمَّا سَمِعْتَ ، فَمَا أفْحَشَ فِى خِطَابِنَا ، و
امام شناسى (فارسى) — صفحة 71
مساهمون: السيد محمد حسين الطهراني
ص٧١