علم حروف است كه به واسطهء آن از حوادث آينده اطّلاع حاصل مىشود .
از حضرت امام صادق عليه السلام مروى است كه نزد وى علم جفر است و آن را تفسير فرموده است به اينكه آن عبارت است از ظرفى كه در آن علم پيامبران و علم علماى گذشتهء از بنى اسرائيل مىباشد . و راجع به علم جفرى كه نزد ايشان است از آنان مطالبى بسيار نقل شده است . و ما اگرچه آن علم و مراد و منظور از آن را نمىشناسيم الَّا اينكه از آن رواياتى كه دربارهء جفر وارد است و اين كه علم جفر از مصادر علومشان مىباشد ، به دست مىآوريم كه : آن علمى است شريف كه خداوند به آنان عنايت نموده است . و در كتاب « كافى » دربارهء علم جفرى كه نزد آنان است روايات كثيرى وارد است .
بعضى از علماء أهل سُنَّت علم جفر را ذكر كردهاند و گفتهاند : امام صادق عليه السلام آن را مىدانسته است . شَبْلَنْجى در « نور الأبصار » ص 131 گويد : در كتاب « حياة الحيوان الكبرى » گفته است : فائدةٌ : ابن قُتَيْبَه در كتاب « أدب الكاتب » گويد : كتاب جفر را امام جعفر الصّادق بن محمد الباقر نوشته است ، و در آن علم ما يحتاج بشر تا روز قيامت موجود مىباشد .
و أبو العَلاء بدين علم اشاره كرده است :
لَقَدْ عَجِبُوا لآلِ الْبَيْتِ لَمَّا * أتَاهُمْ عِلْمُهُمْ فِى جِلْدِ جَفْرِ
فَمِرْآةُ الْمُنَجِّمِ وَ هىَ صُغْرَى * تُرِيهِ كُلَّ عَامِرَةٍ وَ قَفْرِ « 1 »
هامش
( 1 ) « نور الأبصار » از طبع قاهره مطبعهء حجازى و نيز از طبع ششم سنهء 1374 مطبعهء محمّد عاطف ص 145 و ص 146 ، و از طبع دار الفكر بيروت سنهء 1399 ص 160 ، و ص 161 . و مفاد بيت اين است : « هر آينه به شگفت آمدند از آل بيت رسول الله چون كه علومشان در پوست كوچك بزغاله يا بّرهاى بديشان و اصل شد . پس بايد بدانند : كه آئينهء جهان نماى منجّم ( اسطرلاب ) با آنكه كوچك به او نشان مىدهد هر محلّ آباد و هر محلّ بى آب و علف را ! » ) بايد دانست كه ما در ضمن همين دوره از علوم و معارف اسلام در قسمت « امامشناسى » در مجلّد چهاردهم در دروس 201 تا 210 از صفحات 168 تا 223 بحث كامل و مشبعى راجع به علم جفر نمودهايم و براى معرفت به خصوصيات اين علم بايد به آنجا مراجعه گردد .