در نزد عرب وفاى به عهد از معظمترين مسائل به شمار مىرود ، و چون به كسى امان دهند تا سرحدِّ جان خود ، براى حفظ و مصونيّت وى مقاومت مىنمايند . و اگر أحياناً كسى امان را بشكند تا أبد الدَّهر در تاريخ اقوام و أرحام او به زشتى و شناعت باقى مىماند . منصور دوانيقى به آسانى أمان مىداد ، و طرف مقابل براساس اين سنَّت سَنيّه كه در حفظ ذمّه و عهد او خواهد بود ، به نزد او مىآمد و منصور در همان برخورد اوَّل او را گردن مىزد .
منصور در نامهاى كه براى محمد نفس زكيّه پسر عبدالله محض مىنگارد ، و مفصّلًا امان و عهد و ذمّهء خود را در برابر خدا و رسول خدا مشغول مىبيند كه بدان عمل كند « 1 » محمد در پاسخ از جمله مىنويسد :
أنَا أوْلَى بِالأمْرِ مِنْكَ وَ أوْفَى بِالْعَهْدِ ! لِانَّكَ أعْطَيْتَنِى مِنَ الْعَهْدِ وَ الامَانِ مَا أعْطَيْتَهُ رِجَالًا قَبْلِى ! فَأىُّ الامَانَاتِ تُعْطِينِى ؟ ! أمَانَ ابْنِ هُبَيْرَةَ ؟ ! أمْ أمَانَ عَمِّكَ عَبْدِ اللهِ بْنِ عَلِىٍّ ؟ ! أمْ أمَانَ أبِى مُسْلمٍ ؟ ! « 2 »
« من در امر ولايت و امارتِ بر مردم مقدّم مىباشم بر تو ! و بر وفا كردن به عهد و ذمّه وفا كنندهتر هستم از تو ! چرا كه تو ( با من بيعت نمودى و ) همان امان و عهدى را كه به مردانى قبل از من دادى ، به من دادى ! اينك كدام يك از أمانهايت را به من مىدهى ؟ ! آيا أمانى را كه به ابن هُبَيْره دادى ؟ ! يا أمانى را كه به عمويت عبد الله بن على دادى ؟ ! يا أمانى را كه به أبومسلم خراسانى دادى ؟ ! »
هامش
فنساوه طوالق ، و دوابّه حبس ، و عبيده أحرار ، و المسلمون فى حلّ من بيعته . يعنى اگر اميرمؤمنان منصور به عمويش مكرى كند تمام زنهاى وى مطلّقه ، و چهارپايان او حبس در سبيل الله ، و غلامان او آزاد باشند و مسلمانان گرهء بيعت خود را با او گشاده يابند .
و امّا ابو مسلم را منصور به زودى در قصرى مىطلبد بعد از امانى كه به او داده بود و در آن حال غلامان منصور مىريزند و در برابر او وى را مىكشند ، و امّا عبد الله بن مقفّع را والى منصور در سنهء 142 مىكشد ، و دل منصور شاد مىگردد .
( 1 ) « تاريخ طبرى » ، طبع سابق ، ج 7 ، ص 566
( 2 ) « تاريخ طبرى » ، طبع سابق ، ج 7 ، ص 568 .