شبهه را علماً و يقيناً پيدا نكنند آرام نمىگيرند ، و قلوبشان از اضطراب بازنمىايستد .
و امَّا مخالفشان چون دليل قاطعى را بشنود مبنى بر آنكه خداوند عزّ و جلّ كارهاى زشت و قبيح نمىكند ، پيوسته روز و شب خود را در همّ و غمّ بسر مىآورد كه شايد شبههاى اقامه كند و با آن شبهه جواب دهد از ترس آنكه مبادا در نزد او به صحّت پيوندد كه خداوند كار قبيح انجام نمىدهد .
و در اين حالت اگر ظفر يابد به پستترين و كوچكترين شبهه ، بيا و بنگر كه چطور نفسش قانع مىشود ، و سرور و بهجتش عظيم مىگردد كه آن شبهه وى را دلالت نموده است بر آنكه : غير از الله تعالى هيچ موجودى نيست كه فعل قبيح و ارتكاب انواع فواحش را مرتكب گردد !
چقدر ميان اين دو گروه فاصله است ! و چقدر مسافت و فاصلهء دو مذهب از يكديگر بعيد مىباشد ! اينك موقع آن رسيده است كه در تفصيل مسائل و كشف حق در آنها به كمك خداوند و لطف او شروع نمائيم :
حسن و قبح عقلى از نظر شيعه و اشاعره
اثبات حسن و قبح عقلى
مطلب دوم : اماميّه و به دنبالشان معتزله بر آنند كه : برخى از كارهاى انسان حُسْنَش معلوم و قبحش معلوم است به ضرورت حتميّهء عقليّه . مانند علم ما به حُسْن صِدق نافِع ، و قُبْح كِذب مُضِرّ . هر عاقلى را كه بنگريم در حكم اين دو مسأله شك ندارد .
اين يقين و جزم و عدم شك در اين حكم پائينتر نيست از جزم و يقين به نياز داشتن ممكن الوجود به سبب و علّتى كه آن را به وجود آورد . و پائينتر نيست از حكم به آنكه : چيزهائى كه همه با چيز واحدى مساوى هستند ، متساوى مىباشند .
و برخى از كارهاى انسان حسن و قبحش بايد با اكتساب معلوم شود مانند حُسْن