آنكه ارسال آنها در كتاب متأخّر كمتر از ارسال آنها در كتاب متقدّم نمىباشد .
و چه خوب گفته است صاحب « صحيفهء ثالثه » در ضمن كلامش در اوّل خطبهء گفتارش : إنَّ أهْلَ عَصْرِنَا لَمْ يَعْتَمِدُوا عَلَى مَرَاسِيلِ أمْثَالِنَا إلَّا وَ قَدْ بَلِيَتْ عِظَامُنَا وَ طَالَ زَمَانُ وَفَاتِنَا .
« تحقيقاً اهل عصر ما بر روايات مرسلهء ما اعتماد نمىكنند مگر هنگامى كه استخوانهايمان كهنه گردد و زمان دور و درازى از مرگمان بگذرد . »
و در اين سخن اشاره دارد بر آنكه آنچه را كه شخص معاصر ، به نهج ارسال روايت مىكند ، كمتر از آنچه كه شخص متقدّم به نهج ارسال روايت مىنمايد نيست با فرض تساوى آن دو در وثاقت ، إلَّا اينكه طبيعت اهل هر عصر بر آن منطبع گرديده است كه : معاصرين خود را حقير و كوچك بشمارند ؛ بلكه فضل و برترى مرد غالباً ظاهر نمىگردد مگر پس از مرگش ، آن هم بعد از سپرى شدن مدّت طولانى از عهد وفاتش ، لكن در عين حال او بر صاحب صحيفهء ثانيه عيب مىگيرد كه چرا ذكر
هامش
پنداشتهاند و به قدرى اين تسامح قوّت گرفته است تا ستونهاى عظيم سنّتهاى محقّقه را فرو كوفته و منهدم نموده است . و يا اينكه اصولاً مصبّ اين روايات و دلالت آنها و شمول آنها جاى دگرى است . مفاد اين روايات مفاد بحثى است اصولى كه انقياد همدرجه اطاعت است همانطور كه تجرّى هموزن معصيت مىباشد . بنابراين اگر از روى حجّتهاى شرعيّه ثواب بر عملى به كسى رسيد ، و او هم طبق آن عمل كرد ، ولى در حقيقت خلاف آن معلوم شد اجر و پاداش عامل به آن محفوظ مىباشد و خداوند او را بى بهره نمىگذارد . در عبارات روايت كلمه مَن بَلَغَه وارد است . و بلوغ در جائى صدق مىكند كه مانند وصول خارجى در عالم اعتبار وصول تعبّدى صورت گيرد و حجيّت به عمل آورده شود . مانند لفظ بلوغ در آيه مباركهء :يا أَيُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ ما أُنْزِلَ إِلَيْكَ مِنْ رَبِّكَ .و مانند آيه شريفهء :هذا بَلاغٌ لِلنَّاسِ، و فقط شامل مواردى مىشود كه : از جهت اعتبار مطلب تمام باشد ولى اتّفاقاً در سند سهوى رخ داده است كه طبق واقع در نيامده است . بنابراين اصولاً أدلّه تسامح شامل روايات مرسله و مقطوعه و ضعيفة السّند نمىگردد و بالاخصّ در ادعيه كه مهمترين اركان ربط مخلوق با خالق مىباشد . مطلب در اينجا گسترش دارد و انشاء الله تعالى تفصيل آن را در كتاب النِّيروز بِدْعَةٌ و ضَلَالةٌ خواهيد يافت بحول الله و قوّته و لا حول و لا قوّة الّا بالله العلىّ العظيم .