و عبد الله حميرى در كتاب « قُرْب الإسناد » بدين عبارت ذكر كرده است كه : چون در نزد حضرت امام رضا عليه السّلام ، قاسم بن محمد بن أبى بكر و سعيد بن مُسَيِّب را نام بردند حضرت گفتند : كَانَا عَلَى هَذَا الأمْرِ - يعنى التّشيّع . « ايشان بر اين امر بودهاند - يعنى شيعه بودهاند . »
و كلينى در « كافى » در باب ميلاد ابو عبد الله الصّادق از يحيى بن جرير حكايت كرده است كه : حضرت ابو عبد الله الصّادق گفتند : سعيد بن مُسَيِّب ، و قاسم بن محمد بن ابى بكر ، و ابو خالد كابلى از ثِقات حضرت امام على بن الحسين عليهما السّلام بودهاند ؛ و در حديث دگرى است كه : آن دو نفر از حَواريّين على بن الحسين عليه السّلام بودهاند . « 1 »
مرحوم صَدْر در « تأسيس الشّيعة » نيز بعد از شرحى دربارهء اوّلين تصنيف فقهى على بن ابو رافع در اسلام گفتهاند : جلال الدّين سيوطى در كتاب « اوائل » كه گفته است : « نخستين كسى كه در فقه تصنيف نمود امام ابو حنيفه بود » به غلط رفته است ، به علّت آنكه تولّد ابو حنيفه در سنهء صد ، و مرگش در سنهء صد و پنجاه مىباشد ، پس چگونه مىتواند او اوّلين مصنّف در علم فقه بوده باشد ؟ مگر آنكه منظورش از نخستين ، نخستين كس از علماى سنّت كه در فقه تصنيف كردهاند ، بوده
هامش
صورت فرض صحّت و تحقّق ، ربطى به نَسَب حضرت امام صادق عليهالسّلام ندارد بلكه نكاح و ازدواجى است كه در كنار صورت پذيرفته است . حال اين ازدواج قبل از اسماء دختر عبد الرّحمن با قاسم بوده است ؟ و در فرض رحلت زوجهء حضرت سجاد : مادر حضرت باقر عليهالسّلام بوده و يا پس از فوت اسماء بوده است ؟ على جميع التقادير اشكالى ثبوتاً در امكان قضيّه نمىباشد ، و ليكن كيفيّت تحقّق و اصل تحقّق آن اثباتاً پس از امكان ثبوت ، احتياج به تتبّع بيشترى دارد .
- [ 1 ] « أعيان الشّيعة » طبع دوم ج 43 ، ص 9 : قول الصّادق عليه السلام : إنَّ أبا بَكر وَلَّدنِى مَرَّتَينَ . و « تنقيح المقال » ج 3 ، ص 73 در ترجمهء حال امّ فَروه ، و ابن حجر عسقلانى در « تهذيب التهذيب » ج 2 ، ص 103 در ترجمه حال حضرت امام جعفر صادق عليه السّلام گويد : و امَّه امّ فروة بنت القاسم بن محمّد ابن أبى بكر و امّها أسماءُ بنت عبد الرّحمن بن أبى بكر ، فلذلك كان يقول : ولّدنى ابوبكر مرّتين . -
( 1 ) « الشيعة و فنون الاسلام » ، ص 79 و ص 80 .