هامش
امِّى مِمَّنْ آمَنَتْ و اتَّقَتْ وَ أحْسَنَتْ وَ اللهُ يُحِبُّ الْمُحْسِنينَ . قال الصّادق عليه السلام : و مادرم گفت : پدرم گفت : يا امَّ فَرْوَةَ ! إنّى لادْعُو اللهَ لِمُذنبى شيعتنا فى اليوم و اللَّيلة ألفَ مَرَّة ، لانّا فيما ينوبنا مِنَ الرّزَايَا نَصْبر على ما نَعلم من الثَّواب ، و هم يَصْبرون على ما لا يعلمون . و السَّنَد و إن لم يكن بتلك المكانة من الصّحّة و النّقاء ، إلّا انَّا نبّهنا غير مرّة على أنَّ مثل هذه الاخبار الَّتى رواها المشايخ الثلاثة فى الكتب الاربعة يفيد ظنّاً أزيد من الظَّنِّ الحاصل من قول علماء الرِّجال .
و در كلامش عليهالسّلام كه : مادرم گفت : پدرم گفت ، تا آخر اشاره است به آنچه از خارج معلوم است كه : اين قاسم بن محمّد جدّ مادرى مولانا حضرت صادق عليهالسّلام ، و پسر خاله مولانا حضرت سجاد عليهالسّلام مىباشد ، و مادرش و امّ قاسم دو دختر يزدجرد بن شهريار آخرين كَسْرى از پادشاهان عجم بودهاند . و تزويج امام حسين عليهالسّلام به يكى ، و تزويج محمّد بن ابى بكر به ديگرى مشهور و در كتب مسطور است . تا آنكه صاحب « تنقيح » مىگويد : و مالك بن انس مىگفت : إنَّهُ مِنْ فُقَهَاءِ هَذِهِ الامَّةِ . وى در سنّ هفتاد و دو سالگى در سنهء يكصد و يك وفات يافت .
و ايضاً در « تنقيح المقال » ج 3 ، ص 73 در ترجمهء امّ فَرْوَه گويد : دختر قاسم بن محمّد بن ابى بكر و مادر مولانا الصادق عليهالسّلام است و مادرش اسماء دختر عبد الرّحمن بن ابى بكر مىباشد . و ازاينجهت بود كه حضرت صادق عليه السلام مىگفت : وَلَّدَنِى أبُو بَكْرَ مَرَّتَيْنِ تا آخر .
و در « اعيان الشِّيعة » طبع دوم ، ج 43 ص 9 و ص 10 در ترجمهء احوال او تحت شمارهء 9467 آورده است كه : وى در قَديد كه منزلى است ما بين مكّه و مدينه ، در سنه 101 يا 102 يا 108 يا 112 فوت نمود . و گفت : كَفِّنُونِى فِى ثيابى الَّتى كَنْتُ أصَلّى فِيهَا : قَمِيصِى وَ إزارى و رِدَائى ! و الْحىُّ أحْوجُ إلى الجديد من الْمَيِّتِ . « مرا كفن كنيد در لباسهايم كه در آنها نماز مىخواندم : پيراهنم و شلوارم و رِدايم . و زنده به پوشيدن لباس نو نيازمندتر مىباشد از مرده . » و عمرش هفتاد و يا هفتاد و دو سال بود و چشمانش نابينا گرديده بود ، و او جدّ مادرى حضرت صادق عليهالسّلام از مادرش امّ فَروه دختر قاسم بود . و راجع به اين نسب است كه شريف رضى مىگويد :وَ حُزْنَا عَتِيقاً وَ هْوَ غَايَةُ فَخْرِكُمْ * بِمَوْلِدِ بِنتِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدِ« و ما به سبب ميلاد قاسم بن محمّد در برگرفتيم ابو بكرى را كه او نهايت افتخار شما مىباشد ! » گفته شده است كه : او با دختر امام زين العابدين عليه السّلام كه پسر خالهء او بود تزويج نمود . و مادران آن دو ، دختران يزدجرد بن شهريار آخرين اكاسره از پادشاهان فارس بودهاند .
و ابن سعد در « طبقات » مىگويد : مادر قاسم امِّ وَلَدى بوده است كه به او سُودَة گفته مىشده است ، و مادر امّ فَروة أسماء بوده است و بعضى او را قَرِيبَة دختر عبد الرّحمن بن ابى بكر گفتهاند ، و اين است معنى قول امام صادق عليه السلام : إنَّ أبا بكر وَلَّدنى مَرَّتينِ .