هامش
أقوال العلماء فيه * ما قاله علماءُ الشِّيعَةحِمْيَرى در « قُرْب الإسناد » در آخر جزء سوم با سند خود روايت نموده است كه چون نام قاسم بن محمّد دائى پدر حضرت امام رضا عليه السلام و نام سعيد بن مسيّب را نزد آن حضرت بردند فرمود : كَانَا عَلَى هَذَا الامْرِ « بر اين امر بودهاند » يعنى التشيّع . و قال : خطب ابى إلى القاسم بن محمّد ، يعنى أبَا جعفر عليه السّلام . فقال القاسم لابى جعفر : إنّما كان ينبغى لك أن تذهب إلى أبيك حتّى يزوّجَك . ( اه - ) « و آن حضرت فرمود : پدرم - يعنى ابا جعفر عليه السّلام - از قاسم بن محمّد دخترش را خواستگارى نمود . قاسم به پدرم ابو جعفر گفت : براى تو سزاوار است كه نزد پدرت به روى و او براى تو همسر گزيند ! » و مادر حضرت امام جعفر صادق عليهالسّلام ، همانطور كه گذشت امَّ فَروه بنت قاسم بن محمّد بود و بنابراين ايجاب مىكند كه : قاسم جدّ پدرش باشد ( يعنى جدّ مادرى پدر حضرت امام رضا عليهالسّلام ) نه دائىاش ، و شايد كلمهء دائى بجاى جدّ اشتباهاً واقع شده است ، و يا آنكه اسمى قبل از قاسم از قلم افتاده باشد ، و او پسر قاسم بوده باشد ، و قول ظاهرتر و بهتر همين است . و احتمال دگرى در اينجا نيز مىرود و آن اين است كه : لفظ دائى ( خال ) تَوَسُّعاً در مطلق اقوام مادرى استعمال شده باشد .
امّا در « كشف الْغُمَّة » از حافظ عبد العزيز بن الأخْضَر الجنابذى اين طور ذكر شده است كه : حضرت باقر عليهالسّلام مادرش امّ عبد الله دختر حضرت امام حسن بن على عليهما السّلام مىباشد . و مادر ام عبد الله امّ فَروه دختر قاسم بن محمّد بن ابى بكر است . و اين مطلب با بودن امّ فروه مادر حضرت صادق عليهالسّلام سازش ندارد كما لا يخفى . آن كس كه دختر قاسم را خواستگارى نمود حضرت ابو جعفر باقر عليه السلام بود و وى پدر جدّ حضرت امام رضا عليه السلام بوده است . و بسيارى از اوقات به جد هم ، پدر مىگويند . تمام شد مورد حاجت ما از گفتار مرحوم سيد محسن امين رَحمةاللُّه .
و حقير فقير گويد : در كلام جنابذى اشكال دگرى نيز موجود است . و آن اين است كه : مادر حضرت باقر عليهالسّلام كه زوجهء حضرت امام سجاد زين العابدين عليهالسّلام بودهاند ، امّ عبد الله دختر امام حسن مجتبى عليهالسّلام است . و نمىشود مادرش امّ فَرْوه دختر قاسم زوجهء حضرت امام حسن عليهالسّلام بوده باشد . زيرا قاسم در طبقهء حضرت سجّاد است . نه در طبقهء حضرت امام حسن مجتبى عليهالسّلام . وفات حضرت مجتبى در سنهء 50 هجريّه و رحلت حضرت سجاد عليهالسّلام در سنهء 95 بوده است . يعنى چهل و پنج سال تفاوت زمان دارند .
و اما آنچه مرحوم سيد حسن صدر در دو كتاب « تأسيس الشِّيعة لعلوم الاسلام » و « الشِّيعةُ و فنونُ الاسلام » همچنان كه ديديم به طور جزم ، و مرحوم سيّد محسن أمين در « أعيان الشِّيعة » به طور قيلَ ( چنين گفته شده است ) فرمودهاند كه : أنّه كان متزوّجاً بنت الإمام زين العابدين عليهالسّلام در