مرحوم آية الله مامقانى دربارهء زيد بن على بن الحسين بحث كرده است و مطالبى را ذكر نموده است . از جمله آنكه شهيد رحمهالله در كتاب « قواعد » خود در بحث امر به معروف و نهى از منكر تصريح كرده است كه : خروج زيد به اذن امام عليه السّلام بوده است . و از جملهء كلمات او اين بود كه :
إنَّهُ لَمْ يَكْرَهْ قَوْمٌ قَطُّ حَرَّ السُّيُوفِ إلَّا ذَلُّوا .
« هيچ قومى هيچ وقت گرماى شمشير را ناگوار ندانستند مگر اينكه ذليل شدند . »
چون اين كلام به هشام بن عبد الملك رسيد گفت : أ لَسْتُمْ تَزْعَمُونَ أنَّ أهْلَ هَذَا الْبَيْتِ قَدْ بَادُوا ؟ ! وَ لَعَمْرِى مَا انْقَرَضُوا مَنْ مِثْلُ هَذَا خَلَفُهُمْ .
« آيا شما چنين نمىپنداشتيد كه : اهل اين بيت هلاك شده اند ؟ ! و سوگند به جان خودم منقرض نشدهاند كسانى كه مثل چنين شخصى از أعقابشان بوده باشد . »
از كَشِّى با اسناد خود آورده است كه : حضرت باقر عليه السّلام فرمودند : هَذَا سَيِّدُ أهْلِ بَيْتِى وَ الطَّالِبُ بِأوْتَارِهِمْ ! « اين است آقاى اهل بيت من ، و خونخواه خونهاى ريختهشدهء بدون تلافى از ما . »
و أيضاً از كَشِّى در ترجمهء حِمْيَرى از فُضَيل رسّان آورده است كه گفت : دَخَلْتُ عَلَى أبِى عَبْدِ اللهِ عليه السّلام بَعْدَ مَا قُتِلَ زَيْدُ بْنُ عَلِىٍّ عليه السّلام فَأُدْخِلْتُ بَيْتاً جَوْفَ بَيْتٍ .
فَقَالَ لِى : يَا فُضَيْلُ ! قُتِلَ عَمِّى زَيْدٌ ؟ ! قُلْتُ : نَعَمْ جُعِلْتُ فِدَاكَ !
قَالَ : رَحِمَهُ اللهُ ، أمَا إنَّهُ كَانَ مُؤمِناً وَ كَانَ عَارِفاً وَ كَانَ عَالِماً وَ كَانَ صَدُوقاً . أمّا إنَّهُ لَوْ ظَهَرَ لَوَفَى . أمَا إنَّهُ لَوْ مَلَكَ لَعَرَفَ كَيْفَ يَضَعُهَا ؟ !
« من بر حضرت صادق عليه السّلام وارد شدم پس از آنكه زيد بن على عليه السّلام كشته شده بود ، و مرا داخل نمودند در اطاقى كه در درون اطاق دگرى بود .
حضرت فرمود : اى فضيل ! عموى من زيد كشته شد ؟ ! گفتم : بلى فدايت گردم !
فرمود : خدايش رحمت كند هان بدان كه او مؤمن بود ، عارف بود ، عالم بود ، صدوق بود ، هان بدان كه : وى اگر غلبه بر دشمن مىنمود هر آينه وفا مىكرد به عهد امامت هان بدان كه : او اگر قدرت مىيافت ، مىدانست : ولايت را چگونه قرار دهد ! »
امام شناسى (فارسى) — صفحة 247
مساهمون: السيد محمد حسين الطهراني
ص٢٤٧