پاسخ از اين گفتار نيز به جهات مختلفى رجوع مىكند كه بايد حتماً در يكايك آن جهات ، جداگانه و مفصَّلًا بحث نمود :
جهت اوّل اين است كه : چون احتمال روايت عميد الرُّؤساء با ابن سَكون مساوى است و ترجيحى در ميان وجود ندارد ، لهذا اين احتمال و اقوال ديگرى كه در سند صحيفه گفتهاند ، احتمالى بيش نيست . و بنابراين سند صحيفه از يقينى بودن به مرحلهء احتمال و شك سقوط مىكند ، و در برابر سند صحيفهء به دست آمده كه نويسنده و راوى آن معيّن مىباشد ، ارزش خود را از دست مىدهد .
پاسخ : اوّلاً - چه گويندهء حَدَّثنا عميد الرُّؤسا باشد ، چه ابن سَكون ، هيچ تفاوتى در اتقان سند صحيفه ندارد . چرا كه هر دو شيعى و موثّق بودهاند ، و از أعاظم و فحول علماء محسوب بودهاند . « 1 »
علم اجمالى سند در روايت ، مانند علم تفصيلى در سند آن حجيّت دارد . چه فرق مىكند شما يقيناً بدانيد : قائل حدّثنا عميد الرُّؤساء است ، و يا قطعاً بدانيد : ابن سَكون مىباشد ، و يا اينكه قطعاً بدانيد : يكى از اين دو نفر هستند و خارج از اين دو نفر نمىباشند در حالى كه در تعيّن و تشخّص هر كدام از آنها مشكوك باشيد ؟ !
تنجيز علم اجمالى به مانند علم تفصيلى مگر در مباحث اصوليّه به ثبوت نرسيده است ؟ !
آيا در رواياتى كه سند آن مىرسد به عَنْ أحَدِهِما عليهما السّلام ، و شما مىدانيد : گويندهء
هامش
( 1 ) مرحوم مير داماد در شرح صحيفهء خود ص 45 گويد : عميد الدّين و عمود المذهب عميد الرّؤساء از أئمّهء علماء أدب ، و از أفاخم اصحاب ما رضى الله تعالى عنهم بوده است . و مرحوم سيد نعمت الله جزائرى در شرح صحيفهء خود در ص 2 گويد : على بن سكون از ثقات علماء اماميّه بوده است . و آية الله ميرزا ابو الحسن شعرانى در شرح صحيفهء خود ص 2 گويد : هر دو از بزرگان علماى اماميّهاند . و در اجازهء كبيرهء صاحب معالم بنا به نقل « بحار الانوار » طبع حروفى ج 109 ص 27 آمده است كه : علّامه ، از پدرش ، از سيّد فخّار از شيخ ابى الحسين يحيى بن بطريق و از شيخ امام ضابط بارع عميد الرّؤساء هبة الله بن حامد بن أحمد بن أيّوب جميع كتابهاى اين دو عالم را روايت مىكند .