عاليقدر مير سيّد شريف جرجانى در « شرح مواقف » كه صريحاً اذعان مىدارد كه : جفر و جامعه دو كتاب على عليه السّلام بودهاند و در آنها بر طريقهء علم حروف ، حوادث جهان تا انقراض عالم ذكر شده بود ، و امامان معروف و مشهور از اولاد على آن دو را مىشناختهاند و بدان حكم مىنمودند - و اين مرد بزرگ از متكلّمين عامّه بوده و در تتّبع و اطلاعات و ادبيّات عرب داراى بهترين حاشيه بر كتاب « مطوّل » تفتازانى است آيا شهادت چنين مردى كافى نيست ؟ ! شهادت كسى كه خواجه حافظ شيرازى شيعهء ما كه افتخار جهان اسلام و تشيّع است شاگرد او بوده ، و مرتّباً به درس وى حضور مىيافته است . « 1 »
هامش
( 1 ) محقّق جرجانى مذكور كه در بسيارى از كتب از او ياد مىشود همان عالم بلندپايه : مير سيّد علىّ بن محمّد بن علىّ حسينى استرآبادى مىباشد . وى متكلّمى بود چيره دست ، و حكيمى ماهر و در عربيّت سرآمد دوران ، صاحب مصنّفات و حواشى و شروح معروفه ، مانند حواشى و شروح وى بر « كشّاف » و « كافيه » و « شرح كافيه » و « شرح شمسيّه » و « شرح مطالع » و « مواقف » قاضى عضد ايجى در علم اصول كلام ، و « مفتاح العلوم » سكّاكى و شرح مطوّل تفتازانى بر « تلخيص المفتاح » خطيب قزوينى و غير ذلك . وفات او در شيراز سنهء 816 هجريّه بوده است . عالم ارجمند و گرامى ما مير سيّد عليخان مدنى شيرازى در « رياض السّالكين » از طبع رحلى سنهء 1334 ، ص 14 و ص 15 و از طبع جامعة المدرسين ج 1 ، ص 112 و ص 113 دربارهء علم جفر و جامعهء أميرالمؤمنين - عليه افضل صلوات المصلّين - مطلبى را نقل مىكند كه ما با وجود آنكه ترجمهء برخى از فقرات آن را در اين كتاب آوردهايم اينك مناسب است تمام فقرات آن را بدون ترجمه براى ارشاد اهل نظر و فكر در اينجا ذكر نمائيم : وى مىگويد :
تَتِمَّةٌ : قَال المحقّق الشّريف فى « شرح المواقف » فى مبحث تعلّق العلم الواحد بمعلومين : انّ الجفر و الجامعة كتابان لعلىٍّ كرم الله وجهه قد ذكر فيهما على طريقة علم الحروف الحوادث الّتى تحدث إلى انقراض العالم ، و كان الائمّة المعروفون من أولاده يعرفونهما و يحكمون بهما . و فى كتاب قبول العهد الّذى كتبه على بن موسى الرّضا ( رضى الله عنهما ) إلى المأمون : إنّك قد عرفتَ من حقوقنا ما لم يعرفه آباؤك فقبلت منك عهدك إلّا أنّ الجفر و الجامعة يدلّان على أنّه لا يتمّ . و لمشايخ المغاربة نصيبٌ من علم الحروف ينتسبون فيه إلى أهل البيت . و رأيت بالشّام نظماً اشير فيه بالرّموز إلى أحوال ملوك مصر . و سمعت أنّه مستخرج من ذينك الكتابين ( إلى هنا كلام الشريف ) و بعض العامّة ينسب الجفر إلى الصّادق ( عليه السّلام ) قال ابن قتيبة فى كتاب أدب الكاتب : و كتاب الجفر جلد جفرٍ كتب فيه الإمام جعفر بن محمد الصّادق ( رضى الله عنهما ) لاهل البيت كلّ ما يحتاجون إلى علمه و كلّ