ذكر نمودهايم .
اين راجع به علوم امام و علم أمير المؤمنين عليه السّلام به طور كلّى . و اما راجع به خصوص علم جفر كه ايشان به پيروى صاحب « اعيان الشِّيعة » آن را در علم حلال و حرام و مصالح دنيوى و امور اخروى منحصر كردهاند ، و اكتشافات غيبيّه را از آن زدودهاند ، اين هم بدون وجه است . و در پاسخ از مطالب صاحب « اعيان الشيعة » و ايشان كه عباراتشان مفصّلًا ذكر شد بايد گفت :
چرا ما علم جفر را به معنى اكتشاف از حوادث و وقايع آينده و اطلاع از مغيبات از راه بسط حروف به طريقى كه رسول خدا صلى الله عليه و آله به حضرت أمير المؤمنين عليه السّلام آموخته باشند انكار كنيم ؟ ! و آن را علمى مستقل و كامل نه مانند جفرى كه امروزه مشهور است ندانيم ؟ ! امّا در مقام ثبوت ، قاعدهء امكان عقلى آن ، به قانونِ كُلُّ مَا قَرَعَ سَمْعَكَ مِنَ الغرائبِ فَذَرْهُ فِى بُقْعَةِ الإمْكَانِ مَا لَمْ يَذُدْكَ عَنْهُ قَائمُ الْبُرْهَانِ . « 1 »
« هر چه از غرائب به گوش تو خورد تا وقتى كه برهان قاطع ، تو را از امكان آن منع ننمايد ، آن را ( در بوتهء امتناع قرار مَده بلكه ) در محلّ امكان باقى گذار . »
و امّا در مقام اثبات ، آيا اين همه دليل نقلى كافى نيست ؟ !
[ اثبات علم غيب از طريق جفر در گفتار ايجى و مير سيد شريف ]
كلام إيجى كه از محقّقين متكلّمين عامّه است در كتاب « مواقف » و كلام محقّق
هامش
( 1 ) دربارهء اين قانون در جلد اوّل از « معادشناسى » از دورهء علوم و معارف اسلام كه بخش سوم آن را تشكيل مىدهد ، از مطبوع آن در ص 134 و ص 135 در مجلس 4 بحث شده است و در تعليقه آمده است كه : اين عبارت معروف شيخ الرئيس ابو على ابن سينا است كه در بسيارى از كتب از وى نقل شده است و مراد از امكان در اينجا احتمال عقلى است نه امكان ذاتى . شيخ الرئيس در صفحهء آخر كتاب « اشارات » طبع سنگى و در ص 159 و ص 160 از جلد چهارم طبع جديد حروفى عبارتى را بدين لفظ در تحت عنوان نصيحت آورده است و آن اين است : إيّاك أن يكون تَكَيُّسك و تبرّوك عن العامة هو أن تنبرى منكراً لكلّ شىء . فذلك طيشٌ و عجز . و ليس الخَرق فى تكذيبك ما لم يستبن لك بعد جليّته دون الخرق فى تصديقك ما لم يقم بين يديك بيّنة . بل عليك الاعتصام بحبل التّوقّف . و إن أزعجك استنكار ما يوعاه سمعك ما لم تتبرهن استحالته لك ، فالصّواب أن تسرح أمثال ذلك الى بقعة الإمكان ما لم يذدك عنه قائم البرهان .