او نقل نموده است و در اين حديث است كه جندب گفت : من ديدم كه : در لشكر نهروانيان دوىّ كدوىّ النّحل من قراءة القرآن ، و فيهم أصحاب البرانس « صداى زمزمهاى است از قرائت قرآن مثل زمزمهء زنبور عسل ، و در ميان آن لشكر صاحبان كلاه برنس هستند » . و برنس كلاه طويلى بوده است كه در صدر اسلام بر سر مىنهادند و اختصاص به مشايخ و محترمين داشته است .
و نيز در اين حديث است كه حضرت گفتند : مصرع و محلّ ريخته شدن خون نهروانيان در اين طرف نهر است . و در روايتى است كه : لا يبلغون إلى قصر بورى بنت كسرى « 1 » « آنها به قصر دختر كسرى : بورى ، نمىرسند » .
در « نهج البلاغه » سيّد رضى گويد : چون امير المؤمنين عليه السّلام عازم جنگ با خوارج شد و به او گفته شده بود كه : لشكر نهروانيان از جسر نهروان عبور كردهاند ، فرمود : مصارعهم دون النّطفة . و الله لا يفلت منهم عشرة ، و لا يهلك منكم عشرة « 2 » « قتلگاه آنها جلوتر از آب نهر است . سوگند به خدا كه ده نفر از آنها هم جان سالم بدر نمىبرد و ده نفر از شما هم هلاك نمىگردد » .
سيّد رضى گفته است : مراد از نطفه آب نهر است و لفظ نطفه ، فصيحترين كنايه از آب است گرچه فراوان و انباشته باشد . و بدين معنى در آنچه مشابه آن بود و ذكرش گذشت اشاره نمودهايم .
ابن أبى الحديد در شرح خود گويد : اين خبر از رواياتى است كه قريب به
هامش
( 1 ) - « مناقب » ج 1 ، ص 426 و « بحار الانوار » طبع كمپانى ، ج 9 ، ص 585 .
( 2 ) - « نهج البلاغه » خطبهء 59 و مجلسى در « بحار الانوار » ، طبع كمپانى ج 9 ، ص 592 گويد : مدائنى در كتاب « خوارج » ذكر كرده است كه چون على عليه السّلام به قتال أهل نهروان بيرون شد يكى از اصحاب او كه در مقدمهء لشكر بود به نزد او آمد و گفت : نهروانيان از نهر گذشتند . امير المؤمنين عليه السّلام او را سه بار قسم دادند و در سه بار گفت : آرى . امير المؤمنين عليه السّلام گفتند : و الله ما عبروه و لن يعبروه ، و انّ مصارعهم دون النّطفة . در اين حال اسب سواران مىآمدند ، و با شتاب مىدويدند و همه به آن حضرت خبر دادند كه خوارج از نهر عبور كردند و حضرت هيچ اعتنائى به قول آنها نكرد تا آنكه خلاف گفتارشان ظاهر شد .