صلّى اللّه عليه و آله بر من پنهان بود . سرگرم بودن به معاملات در بازارها در زمان رسول خدا مرا از فراگيرى اين سنّتها و دستورات به خود مشغول مىداشت » .
[ آل محمد ( ص ) حيات علم و موت جهلاند ]
امير المؤمنين عليه السّلام در دو جاى از « نهج البلاغه » مىگويند : آل محمّد كه بايد مردم بدانها رجوع نمايند عيش علم و موت جهل مىباشند . يعنى آنها به تمام معنى الكلمه و به حقّ و به حقيقت ، حيات و زندگى علم هستند و نابود كننده و نابودشدهء جهل . يك جا در خطبهء 137 : هم عيش العلم ، و موت الجهل تا آخر خطبه « 1 » كه ما آن را در تعليقهء همين درس از « امامشناسى » اينك مىآوريم . و ديگر در خطبهء 145 كه در پايان آن مىگويد :
و اعلموا أنّكم لن تعرفوا الرّشد حتّى تعرفوا الّذى تركه ، و لن تأخذوا بميثاق الكتاب حتّى تعرفوا الّذى نقضه ، و لن تمسّكوا به حتّى تعرفوا الّذى نبذه . فالتمسوا ذلك من عند أهله ، فإنّهم عيش العلم و موت الجهل . هم الّذين يخبركم حكمهم عن علمهم ، و صمتهم عن منطقهم ، و ظاهرهم عن باطنهم . لا يخالفون الدّين و لا يختلفون فيه ، فهو بينهم شاهد صادق ، و صامت ناطق « 2 » .
« و بدانيد كه شما رشد و تكامل را نمىشناسيد تا آنكه بشناسيد كسى را كه آن را ترك كرده است . و به عهد و ميثاق كتاب چنگ نمىزنيد تا آنكه بشناسيد
هامش
« شرح صحيح مسلم » گويد : معناى اين كلام اين است كه اين حديث ، خبر مشهورى است در ميان ما ، معروف است در بين بزرگان ما و كوچكان ما ، حتى آنكه كوچكترين ما آن را حفظ دارد و از رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله شنيده است .
( 1 ) - « نهج البلاغه » خطبهء 237 ، و از طبع مصر ، و تعليقهء عبده ، ج 1 ، ص 467 : ( و من خطبة له عليه السلام ) يذكر فيها آل محمّد صلّى اللّه عليه و آله : هم عيش العلم ، و موت الجهل ، يخبركم حلمهم عن علمهم ، و صمتهم عن حكم منطقهم . لا يخالفون الحقّ و لا يختلفون فيه . هم دعائم الاسلام و ولائج الاعتصام . بهم عاد الحقّ فى نصابه ، و انزاح الباطل عن مقامه ، و انقطع لسانه عن منبته . عقلوا الدين عقل وعاية و رعاية ، لا عقل سماع و رواية ، فان رواة العلم كثير و رعاته قليل .
( 2 ) - « نهج البلاغه » خطبهء 145 و از طبع مصر و تعليقهء عبده ، ج 1 ، ص 267 . و اين خطبه را نيز در ج 4 از « امامشناسى » درس 57 تا 60 ص 210 ذكر نمودهايم .