چنين گفتند :
أوّل عبادة الله معرفته ، و أصل معرفته توحيده ، و نظام توحيده نفى التّشبيه عنه « 1 » . جلّ عن أن تحلّه الصّفات ، لشهادة العقول أنّ كلّ من حلّته الصّفات مصنوع ، و شهادة العقول أنّه - جلّ و علا - صانع ليس بمصنوع .
بصنع الله يستدلّ عليه ، و بالعقول يعتقد معرفته ، و بالنّظر تثبت حجّته . جعل الخلق دليلا عليه فكشف به عن ربوبيّته . هو الواحد الفرد فى أزليّته ، لا شريك له فى إلهيّته ، و لا ندّ له فى ربوبيّته . بمضادّته بين الأشياء المضادّة علم أن لا ضدّ له ، و بمقارنته بين الامور المقترنة علم أن لا قرين له . فى كلام طويل يطول بإثباته الكتاب « 2 » .
« اوّلين مرتبهء عبادت خدا ، شناخت خداست . و اصل شناخت او يگانه دانستن اوست . و نظام يگانه دانستن او نفى تشبيه از اوست . خداوند بالاتر و بزرگتر است از آنكه صفات بر او داخل شوند ، زيرا كه عقول گواه است بر آنكه هر كه صفات بر او داخل شود ، مصنوع است . و عقول گواه است كه خداوند - جلّ و علا - صانع است و مصنوع نيست .
با مصنوعات خداوندى ، استدلال بر وجود او كرده مىشود ، و با عقلها و انديشهها اعتقاد به شناخت او حاصل مىشود ، و با نظر و دقّت فكرى ، برهان و حجّت براى او ثابت مىگردد . خداوند مخلوقات را دليل براى وجود خود قرار داد و بواسطهء وجود آنها از ربوبيّت خود پرده برداشت . او خداوند واحد و يگانه است در ازليّت خود ، و شريك ندارد در الهيّت خود ، و كمك و يار ندارد در ربوبيّت خود .
از آنجا كه در ميان اشياء متضادّه ضدّيت برقرار كرد ، فهميده مىشود كه
هامش
( 1 ) - در « احتجاج » طبرسى ج 1 ، ص 298 كه اين خطبه را از « ارشاد » مفيد نقل كرده است ، با عبارت نفى الصفات عنه ذكر كرده است .
( 2 ) - « ارشاد » طبع سنگى ، ص 124 و ص 125 و شيخ طبرسى در « احتجاج » طبع نجف ، ج 1 ، ص 289 و ص 299 .