عاريت و موقّت دارد . چون شب فرا رسد و اين چشمهء نور در زير افق پنهان گردد تمام درخشش و نور و ظهور را با خود مىبرد و چنان دست اين اشياء را از نور خود خالى مىگذارد كه ابدا قبلا چنين تصورى را هم نمىنمودند .
حال خورشيد كه نور را از خودش جدا نمىكند و به حيطهء ذات و فعل او از نورپاشى نقصانى وارد نمىشود ، براى او چه تفاوت مىكند كه فقط به يك ذرّه نور بدهد يا تمام عوالم طبيعت و فضاى غير مرئى و ستارگان بىحدّ و حصر را نور دهد . خورشيد بخيل نيست ، به همه نور مىدهد ، پرتو مىافكند ، شعاعش را مىگسترد بدون هيچ مضايقه و دريغى . غاية الامر ذرّه به مقدار كوچكى خود ، و كوه و صحرا و دشت و دريا و اقيانوس و فضاى وسيع هم هر كدام به نوبهء خود و به قدر ظرفيّت و قابليّت و استعداد خود .
علم خداوند - جلّ شأنه - هم بر همين مثابه است . موجودات آئينهها و ظروف براى تجلّى و درخشش علم ذات او است ، و براى خدا هم بخلى نيست كه از علوم خود به غير بدهد به طور ظهور و تابش ، خواه شعورى باشد كه به يك مگس مىدهد و يا علمى باشد كه به افراد عادى انسان و جنّ و فرشته و حيوان عنايت مىكند و يا علمى باشد كه از خزانهء خاصّ خود به إمام و رسول مرحمت مىكند . اگر آنان را بر علم غيب ، و غيب الغيب ، و بر سرّ و بر سرّ مستور ، و بر سرّ مستسرّ ، و بر خزانههاى پنهان از دستبرد بشر و فرشته مطّلع گرداند اين يك امر عادى بوده و به قدر ذرّهء سر سوزنى از كبريائيّت و عظمت او كاسته نمىشود ، بلكه عين كبريائيّت و عظمت و جمال اطلاقى اوست كه در عوالم امكان موجودى را آئينهء تمامنماى صفات خود بنمايد .
امام آئينه است ، آيه و مرآت است ، اسم است ، غاية الامر آئينهء تمامنماى صفات بارى و از جمله آئينهء تمام نماى علم بارى .
وَ لِلَّهِ الْأَسْماءُ الْحُسْنى فَادْعُوهُ بِها وَ ذَرُوا الَّذِينَ يُلْحِدُونَ فِي أَسْمائِهِ سَيُجْزَوْنَ ما كانُوا يَعْمَلُونَ
« 1 » « و از براى خداست اسمهاى
هامش
( 1 ) - آيه 180 ، از سورهء 7 : اعراف .