زهره با توابع و جوامع چيست ؟ و دور و گردش ستارگان برج كم نور و پنهان از ستارگان سيّاره و متحرّك چقدر است ؟ و اندازهء شعاع ستارگان نور دهنده چه مقدار است ؟ و چقدر ستاره در بينالطلوعينها ( از أذان صبح تا طلوع آفتاب ) طلوع مىكنند » ؟
دهقان گفت : من به اين مطالب علم ندارم اى امير المؤمنين . امير المؤمنين عليه السّلام به او گفتند : يا دهقان ، هل نتج علمك أن انتقل بيت ملك الصّين ؟ و احترقت دور بالزّنج ؟ و خمد بيت نار فارس ؟ و انهدمت منارة الهند ؟ و غرقت سرانديب ؟ و انقضّ حصن الاندلس ؟ و نتج ( فتح - خ ل ) به ترك الرّوم بالرّوميّة ؟ « اى دهقان آيا علم تو به اين مقدار رسيده است كه بدانى و بفهمى كه خانهء پادشاه چين بجاى دگر انتقال يافته است ؟ و خانههائى در زنگبار طعمهء حريق واقع شده است ؟ و آتشكدهء فارس خاموش گرديده است ؟ و منارهء هند منهدم گرديده است ؟ و شبه جزيرهء سرانديب در زير آب فرو رفته است ؟ و ديوار قلعهاى دور اندلس شكاف خورده و شكسته است ؟ و رئيس و قائد روم در اثر ازدواج با زن رومى اولاد آورده است » ؟
هامش
جهت آنكه آنها با نظام خودشان سيّارات را فرا مىگيرند ، و با جذب خود دخترانشان را از تفرّق محفوظ مىدارند و معتقدند كه سيارات در ميان أقمار تابعه و ميان خورشيدها واسطه مىباشند ، و سيّارات دختران جوامع و خورشيدها ، و مادران توابع و اقمارند ، مجذوب به اوّل و جاذب دوّم مىباشند . و به همين منوال در اكثر جهات سيّارات با جوامع و توابع ربط دارند و در سير و در جذب و در تكوين و در محلّ و در حجم و غير ذلك ، واسطه مىباشند .
و بنابر اين شرح ، گفتار وصى پيغمبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله واضح مىگردد كه معناى و ما الزهرة من التوابع و الجوامع ؟ آن است كه : نسبت عنوان زهره از كدام يك از اين دو عنوان است ؟ آيا زهره از توابع و اقمار است و يا از جوامع ؟ و اگر سرسفيل از علم هيئت امروز آگاهى داشت حضرت به او مىگفت : نسبت عنوان زهره ، واسطه بودن بين توابع و جوامع است . يعنى نسبت اقمار به سيّارات مانند نسبت سيارات به خورشيدها است و بناء على هذا مراد حضرت از زهره مطلق سيارات است ، و زهره را در بيان و گفتار به جهت آن آوردهاند كه زهره از تمامى سيّارات براى حواس انسان ظاهرتر و براى مردم شناختهشدهتر است .