است كه در مكّه قرار دارد در حالى كه مبارك است » نمىدانستند . مردى گفت : مراد اوّلين خانهاى است كه بوده است . قال : لا ، قد كان قبله بيوت و لكنّه أوّل بيت وضع للنّاس مباركا فيه الهدى و الرّحمة و البركة . و أوّل من بناه إبراهيم ، ثمّ بناه قوم من العرب من جرهم ، ثمّ هدم فبنته قريش « 1 » « امير المؤمنين عليه السّلام گفت : نه ، پيش از كعبه ، خانههائى بوده است و ليكن كعبه اوّلين خانهاى است كه براى مردم به طور مبارك كه در آن هدايت و رحمت و بركت است قرار داده شده است . و اوّلين كسى كه كعبه را بنا كرد ابراهيم بود ، و پس از آن قومى از عرب از قبيلهء جرهم آن را بنا كرد ، و سپس خراب شد و قبيلهء قريش آن را بنا نمودند » .
و گفتار ابن عبّاس را در تفسير ، مستحسن مىشمرند و مقدّم مىدارند چون از امير المؤمنين عليه السّلام اخذ كرده است « 1 » . احمد در « مسند » خود گفته است كه چون پيغمبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله وفات كردند ، ابن عبّاس ده ساله بود و فقط از قرآن سور محكم يعنى سور مفصّل را خوانده بود « 1 » . يعنى آنچه دارد ، پس از رسول خدا و از امير المؤمنين دارد .
صاحب بن عبّاد گويد :
هل مثل علمك لو زلّوا و إن وهنوا * و قد هديت كما أصبحت تهدينا ؟
« آيا مثل و مانندى براى علم تو پيدا مىشود كه ما را دستگيرى و هدايت كند ، از آن علومى كه اگر آنها در آن لغزشى و يا ضعفى داشتند ، تو چنان بر آن مطّلع بودى و به دقايق آن واقف كه گويا در صبح روشن وارد شدهاى » ؟
تقدّم امير المؤمنين عليه السّلام در علم فقه و از جملهء علوم علم فقه است كه در اين زمينه فقهائى در اسلام به وجود آمدند . امير المؤمنين عليه السّلام فقيهترين فقهاء بوده است ، به علّت آنكه آنچه از او در
هامش
كَفَرَ فَإِنَّ اللَّهَ غَنِيٌّ عَنِ الْعالَمِينَ .( 1 ) - « مناقب » ابن شهرآشوب ، طبع سنگى ، ج 1 ، ص 268 .