أيّام اسبوعك فى أيّام سنتك « 1 »
توضيح اين مسئله آن است كه چون بخواهيم عددى را بيابيم كه نصف و ثلث و . . . و تسع و عشر صحيح داشته باشد ، بايد بين اين أعداد مخرج مشترك بگيريم ؛ و آسانترين طريق و كوچكترين عدد ، آن است كه بين مخارج آنها كوچكترين مضرب مشترك بگيريم ؛ يعنى بين عدد 2 و 3 و 4 و 5 و 6 و 7 و 8 و 9 و 10 از روى قاعدهء تماثل و توافق و تداخل و تباين عمل كرده ، در ميان آنها از متماثلين يكى را انتخاب كنيم ، و در متداخلين ، بزرگتر را انتخاب ، و در متوافقين ، يكى را ضرب در وِفْق ديگرى كنيم ، و در متابنين ، هر دو را در هم ضرب كنيم ؛ و چون بدينگونه عمل كنيم كوچكترين مضرب مشترك ، عدد 2520 خواهد شد . و اين همان عددى است كه حضرت گفتهاند ؛ زيرا اگر عدد ايّام هفته كه 7 است را ضرب در عدد ايّام سال كه 360 است بنمائيم مساوى با 2520 خواهد شد . 360 * 7 / 2520
و در « خلاصة الحساب » آورده است كه لطيفه اينجاست كه اين كوچكترين مضرب مشترك ، يعنى مخرج كسرهاى نُه گانه از ضرب عدد روزهاى ماه يعنى 30 ، در عدد ماههاى سال يعنى 12 ، در عدد روزهاى هفته يعنى 7 حاصل مىشود : 30 * 12 * 7 / 2520
. . .
و يا از ضرب مخرج كسرهائى كه در آن حرف عين است فقطّ ، يعنى رُبْع و سُبْع و تُسْع و عُشر ، چنانچه آنها را در هم ضرب كنيم ، اين عدد بدست مىآيد « 2 » : 0252 / 01 * 9 * 7 * 4
هامش
( 1 ) - « كشكول » شيخ بهائى ، طبع سنگى ، ص 316 ، قسمت چپ . و در توضيح اين مطلب فرموده است : حاصل از ضرب عدد 7 در عدد 360 مىشود 2520 ؛ و اين است مخرج كسور تسعه كه نصف آن : 1260 ، و ثلث آن : 840 ، و ربع آن : 630 ، و خمس آن : 504 ، و سدس آن : 420 ، و سُبع آن : 360 ، و ثمن آن : 310 ، و تُسَع آن : 280 ، و عشر آن : 252 است .
( 2 ) - « خلاصة الحساب » ، طبع سنگى وزيرى ، أوّل ورقهء هفتم ، و در ذيل آن دارد كه : و سُئِل أميرُالْمُؤمنينَ عَلَيهِ الصَّلَوةُ و السَّلامُ عَن ذلِك ؛ فَقالَ : اضْرِبْ أيّامَ أسْبوعِك فى أيّامِ سَنَتِكَ ! و اين مطلب را در « شرح خلاصة الحساب » ، حاج فرهاد ميرزا ، ص 92 و 93 ذكر كرده است و گفته است : مراد از شهر ، ماه كامل است كه سى روز است ، نه زياد كه شهور رومى است و نه كم كه بيست و نُه روز باشد .