. . .
شتر حضرت كه براى تسهيل حساب ، پا در ميان نهاده ، اينك بلا فائده است ، و بايد از حساب بيرون رود . فلهذا حضرت عدد يك را كه براى تمامى حساب به تعداد شتران اضافه نموده بود ، و مخرج را هجده گرفته بود ، اينك كنار مىبرد ؛ يعنى حضرت يك شتر خود را كه با شتران ضميمه نمودند ، حالا كه حساب روشن شد ، و آنها به ملك خود يعنى تمامى شتران به نسبت 2 / 1 و 3 / 1 و 9 / 1 رسيدند ، حضرت شتر خود را بر مىدارند .
نكتهء دقيق و باريك اين مسئله در اين است كه : فرق است بين آنكه نصف مال ، از آنِ كسى باشد ، و بين آنكه به نسبت 2 / 1 از آنِ او باشد . در صورت اوّل نصفِ حقيقى مال از آنِ اوست ؛ و در صورت دوّم بايد به نسبت 2 / 1 از مال به او بدهيم و اگر نصف مال را به او داديم و باز هم كسر آورد ، بايد به نسبت 2 / 1 از باقيمانده نيز به او بدهيم . و اين در صورت ورود سهام مختلفه با كسرهاى متفاوته همچون مثال ما متحقّق مىشود . زيرا بعد از آنكه به أوّلى نصف حقيقى را كه 2 / 1 يعنى 17 / 5 / 8 است داديم ، و به دوّمى ثلث حقيقى را كه 3 / 1 يعنى 3 17 / 17 و از شش شتر 3 / 1 كمتر است ، و به سوّمى تُسْعِ حقيقى را كه 1 9 يعنى 9 17 / 17 و از دو شتر 1 9 كمتر است داديم ، اينك باز مقدار باقيماندهء از شتران كه 1 18 است را به نسبت 12 و 13 و 1 9 بر مقدار ايشان بايد إضافه كنيم ؛ و در نتيجه سهميّهء أوّلى يعنى 517 / 8 بإضافهء مقدار اضافى به نسبت 1 2 مساوى با 9 مىشود ؛ و سهميّهء دوّمى يعنى 3 17 / 17 بإضافهء مقدار اضافى به نسبت 1 3 مساوى با 6 مىشود ؛ و سهميّهء سوّمى يعنى 9 17 / 17 بإضافهء مقدار اضافى به نسبت 1 9 مساوى با 2 مىشود .
و محصّل گفتار آنكه در حساب تسهيم سهامى كه به نسبت كسور بايد تقسيم شود ، بايد ( پس از مخرج مشترك گرفتن و هم مخرج كردن كسرها ) مخرج را برداشت و بر حسب مقاديرى كه در صورت كسر است تقسيم نمود .
مثال : اگر 600 عدد قرآن را بايد به نسبت 2 / 1 و 4 / 1 قسمت كنيم : أوّل بايد مخرج مشترك بگيريم و بگوئيم 3 / 1 4 + 1 2 / 1 + 24 / 4 ، آنگاه مخرج را برداريم ، و فقط 600 قرآن را به 3 تقسيم ، و در 1 و 2 ضرب كنيم :
6003 * 2 / 400 و 6003 * 1 / 200
امام شناسى (فارسى) — صفحة 305
مساهمون: السيد محمد حسين الطهراني
ص٣٠٥