بنا بر گفتار اكثر مفسّرين آيات سورهء عَلَق است سخن از أكْرَميّت خداوند بهميان آمده ؛ و او را بدين صفتِ تعليمِ علم با قلم ، و تعليم به انسان آنچه را كه نمىداند ستوده است :
اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ * خَلَقَ الْإِنْسانَ مِنْ عَلَقٍ * اقْرَأْ وَ رَبُّكَ الْأَكْرَمُ * الَّذِي عَلَّمَ بِالْقَلَمِ * عَلَّمَ الْإِنْسانَ ما لَمْ يَعْلَمْ
« 1 »
« بخوان به اسم پروردگارت آن كه آفريده است . انسان را از عَلَق ( خون بسته شده و يا سِلُّولى شبيه به كرم كه نطفه باشد ) آفريده است ؛ بخوان ! و پروردگار تو بزرگترين و بزرگوارترين و گرامىترين كريمان است . آن پروردگارى كه با قلم تعليم نمود ؛ و به انسان تعليم نمود آنچه را كه ندانسته بود . »
در اينجا مىبينيم بعد از صفت اكرميت او از همهء موجودات ، صفت تعليم خود را به عنوان بهترين نمونهء عظمت و بزرگى خود ياد فرموده است .
اللَّهُ الَّذِي خَلَقَ سَبْعَ سَماواتٍ وَ مِنَ الْأَرْضِ مِثْلَهُنَّ يَتَنَزَّلُ الْأَمْرُ بَيْنَهُنَّ لِتَعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ عَلى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ وَ أَنَّ اللَّهَ قَدْ أَحاطَ بِكُلِّ شَيْءٍ عِلْماً .
« 2 »
« خداست آن كه هفت آسمان را آفريد ؛ و از زمين نيز همانند آن آسمانها بيافريد ؛ أمر خود را پيوسته در ميان آسمانها و زمينها نازل مىكند ، تا شما بدانيد كه خداوند بر هر چيز تواناست ، و ديگر آنكه خداوند به هر چيزى إحاطهء علمى دارد . »
در اينجا علّت پيدايش آسمانها و زمينها و نزول أمر را از عالم ملكوت بين آنها فقط علم انسان را به قدرت كامله و احاطهء شاملهء علمى او شمرده است .
فَتَعالَى اللَّهُ الْمَلِكُ الْحَقُّ وَ لا تَعْجَلْ بِالْقُرْآنِ مِنْ قَبْلِ أَنْ يُقْضى إِلَيْكَ وَحْيُهُ وَ قُلْ رَبِّ زِدْنِي عِلْماً .
« 3 »
« پس بلند مرتبه است خداوند كه به حقّ سلطان و مَلِك عالم وجود است ؛ و إى پيغمبر قبل از آنكه قرآن به تو وحى شود ( در تلاوت آن ) تعجيل مكن ! و بگو : اى پروردگار من ، علم مرا زياده گردان ! »
هامش
( 1 ) - آيات 1 تا 5 ، از سورهء 96 : علق
( 2 ) - آيه 12 ، از سورهء 65 : طلاق
( 3 ) - آيه 114 ، از سورهء 20 : طه