لَمْ تَعْرِفُوهُ فَكِلُوهُ إلَى رَبِّهِ !
« ( بايد انسان نظرى به طعام خود كند ؛ كه ما آب باران را از آسمان فرو ريختم ؛ و سپس زمين را براى رشد نباتات شكافتيم ) ؛ و آنگاه حبوبات ، و انگور و سبزيجاتتر و تازهاى كه مرتّباً چيده مىشوند ، و پس از آن دوباره مىرويند ؛ و درخت زيتون ، و درخت خرما ، و باغهائى كه از درختان أنبوه سرشار شده است ، و ميوه جات ، و علف و گياه بهائم را در آن كاشتيم ( تا اينكه براى شما و براى چهارپايانتان متاعى بوده باشد ) . » « 1 »
پس از قرآئت اين آيات عمر گفت : تمام اينهائى كه خداوند نام برد ، ما آنها را فهميديم ؛ امّا أبّ چه معنى دارد ؟ و سپس عصائى را كه در دست داشت به زمين پَرْت كرد و گفت : دانستن معناى أبّ سوگند به خدا تكلّف است ؛ مؤاخذه و تعهّدى بر تو نيست كه معناى أبّ را ندانى !
شما مردم از كتاب خدا آنچه را كه رشاد و هدايتش بيان شده است از آن پيروى كنيد ؛ و بدان عمل كنيد ! و آنچه را كه نمىدانيد ، و نمىشناسيد معنى و واقعيّتش را به پروردگارش بسپاريد !
و حاكم در « مستدرك » فقط به ذكر روايت وارده از عمر در ندانستن معناى أبّ و نهى از تكلّف در قرآن اكتفا كرده ؛ و با سند متّصل خود از أنس بن مالك اين حديث را از عمر روايت مىكند ؛ و پس از آن مىگويد : اين حديث بر شرط شيخين صحيح است و آن را تخريج نكردهاند « 2 »
سيوطى پس از روايت دو حديث مذكور از أبوبكر و عمر ، همچنين روايت مىكند از عبد بن حميد ، و ابن الأنبارى در « مصاحف » ، از أنس كه چون عمر آيه
وَ فاكِهَةً وَ أَبًّا
را قرائت كرد گفت : فَاكهَةً معنايش را دانستهايم ؛ أبّ چيست ؟
هامش
( 1 ) - ما براى تماميّت مطلب سه آيه قبل از آياتى كه در متن ذكر شده است ؛ و يك آيه بعد از آن را نيز ترجمه نموديم يعنى آيهفَلْيَنْظُرِ الْإِنْسانُ إِلى طَعامِهِ أَنَّا صَبَبْنَا الْماءَ صَبًّا ثُمَّ شَقَقْنَا الْأَرْضَ شَقًّاكه عبارتند از « آيه 24 تا آيه 26 از سورهء 80 : عبس » و آيهمَتاعاً لَكُمْ وَ لِأَنْعامِكُمْكه عبارت است از « آيه 32 از اين سوره . »
( 2 ) - « مستدرك » حاكم ، ج 2 ، ص 514 ، تفسير سورهء عَبَس و توّلى .